یک تخته بردارید و لبهٔ بلندش را نگاه کنید. اگر زبانهٔ لبه با یک برجستگی قلابمانند تمام میشود، تخته قفل کلیک دارد و کفپوش شما شناور است. اگر زبانه صاف و بدون قلاب است، یا پشت تخته لایهٔ چسب با کاغذ محافظ دارد، با «کفپوش چسبی» سروکار دارید، یعنی کفپوشی که به تمام سطح بستر چسبانده میشود. اگر برچسب بسته خوانا نیست و نشانههای لبه هم قانعتان نکرد، روش کامل تشخیص محصول از روی تخته در راهنمای کامل نصب پارکت آمده است.
این تشخیص از آن جهت مهم است که دو نوع کفپوش از بستر دو چیز متفاوت میخواهند. کفپوش چسبی به چسبندگی و مقاومت سطح بستر وابسته است، و در آن برداشتن پوستهٔ ضعیف سطح و زدن «آستر»، یعنی مایعی که پیش از چسب یا ملات روی بستر زده میشود تا بچسبد و بستر آبش را نمکد، جزو معیار پذیرش کف است. کف شناور برای چسبیدن به هیچکدام نیاز ندارد و در عوض تصمیم بخاربند را دارد. پس معیارهای این صفحه برای کفپوش چسبی کافی نیست، حتی روی همان کف سیمانی.
دو خانه را در نظر بگیرید که کف سیمانی هر دو یکسان است. در خانهٔ اول لمینت کلیکی نصب میشود و این صفحه کار بستر را تا آخر برایش پیش میبرد. در خانهٔ دوم پارکت چوبی به کف چسبانده میشود، و راه این خانه از همین نقطه جدا میشود: روشش در [نصب پارکت چوبی به روش چسبی](نصب پارکت چوبی و مهندسی: روش چسبی و میخی) آمده است.
کف موجود شما از چه جنسی است
روش آمادهسازی با جنس بستر عوض میشود: کف تایلی آزمونهایی دارد که کف سیمانی ندارد، و کف چوبی چند قاعده را برعکس میکند. اگر جنس کفتان را میدانید، ردیفش را در جدول زیر پیدا کنید. اگر مطمئن نیستید، بخش پس از جدول راه تشخیص را میگوید.
کفهای رایج و آنچه هرکدام پیش از نصب لازم دارد
«کفسازی» لایهٔ ملات یا بتنی است که روی سازهٔ ساختمان ریخته میشود تا سطح کف ساخته شود. هرجا در این جدول و در ادامه از «برگهٔ محصول» نام برده میشود، منظور دستورالعمل نصبی است که سازندهٔ کفپوش همراه بسته یا روی آن آورده است.
| بستر | میماند یا برداشته میشود | آنچه باید سنجیده یا بررسی شود | بخاربند |
|---|---|---|---|
| کفسازی سیمانی و بتنی | میماند | رطوبت، صافی و سلامت سطح | لازم است |
| کفسازی گچی یا «انیدریت»، یعنی کفسازی ریختنی با پایهٔ گچ | میماند | آستانهٔ رطوبت بسیار سختتر؛ و «پوستهٔ سطحی» یا لایتانس، یعنی لایهٔ نازک و ضعیفی که هنگام خشکشدن روی کفسازی مینشیند و باید سابیده شود | لازم است |
| سرامیک و سنگ | میماند، اگر چسبیده و سالم باشد | تایلهای توخالی، لبههای ناهمتراز، و بندهای میان تایلها | لازم است |
| موزاییک | میماند، اگر چسبیده و سالم باشد | مانند سرامیک، با احتمال بیشتر جدا شدن ملات زیر موزاییک | لازم است |
| «تختهکوبی» چوبی، یعنی تختههایی که روی چوببست کوبیده شدهاند | میماند، اگر محکم و سالم باشد | لقی، جیرجیر، و رطوبت خود چوب | لازم نیست |
| کفپوش شناور قدیمی | همیشه برداشته میشود | ندارد | ندارد |
| موکت و زیرموکتی | همیشه برداشته میشود | ندارد | ندارد |
| پارکت یا تختهٔ چوبیِ چسبیده به سیمان | به برگهٔ محصولِ کفپوش جدید بستگی دارد | طبق همان برگه | طبق همان برگه |
از روی ظاهر و با یک آزمون ساده تشخیص دهید
کف پوشیده را از زیر پوششش باید شناخت، و کفسازی بیپوشش را با یک کلید. ترتیب کار این است:
- اگر کف موکت یا کفپوش دارد، یک گوشهٔ آن را در کنج اتاق و کنار دیوار بلند کنید.
- زیرش را نگاه کنید و مشخص کنید ملات صاف است، تایل است، یا تخته.
- اگر ملات صاف است، نوک یک کلید را با فشار دست روی آن بکشید.
- خطی را که کلید انداخته با اطرافش مقایسه کنید.
کفسازی سیمانی خاکستری و سخت است و کلید روی آن فقط خط کمرنگی میاندازد. کفسازی گچی روشنتر و مایل به کرم است، معمولاً پوستهای صاف و کمی براق دارد، و زیر کلید نرمتر است و شیار عمیقتری میگیرد. در ساختمان مسکونی متعارف، کفسازی ماسهسیمانی حالت رایج است. وقتی دربارهٔ نصب پارکت روی گچ پرسیده میشود، در کف منظور همین کفسازی گچی است؛ دیوار گچی موضوع دیگری است.
هنگام نگاه کردن به تصویر زیر، دو چیز را مقایسه کنید: رنگ دو سطح، و پوستهٔ براق سطح گچی در برابر بافت ماسهای سیمان.
اگر میان سیمانی و گچی مردد ماندید، آستانهٔ رطوبت کفسازی گچی را مبنا بگیرید؛ اشتباه در این تشخیص تا وقتی کف باد نکرده دیده نمیشود.
ابزار و مواد
ابزار سه دسته است. دستهٔ اول را همه لازم دارند، دستهٔ دوم را کسی که لایهای برمیدارد یا برآمدگی دارد، و دستهٔ سوم را فقط کسی که کفش در سنجش مردود شد.
سنجش
- «شمشه» به طول دستکم یک متر، یعنی خطکش صاف و بلند فلزی برای سنجیدن صافی. شمشهٔ کوتاه موجهای بلند کف را نمیبیند.
- جسمی سخت، مانند دستهٔ پیچگوشتی، برای ضربه زدن به تایل و کفسازی.
- کلید یا میخ برای خراشیدن سطح.
- گچ علامتگذاری و کاغذ برای کشیدن نقشهٔ اتاق.
- برای رطوبت، یکی از سه راه: «دستگاه کاربید» که آب باقیمانده در نمونهای از عمق کفسازی را میسنجد؛ «کاوشگر رطوبت نسبی» یا جعبهٔ مخصوصش که رطوبت هوای محبوس در کفسازی را میسنجد؛ یا ورق پلاستیک شفاف و نوار چسب برای آزمون بیدستگاه.
- «رطوبتسنج سوزنی»، یعنی دستگاهی که با فرو کردن دو سوزن رطوبت چوب را نشان میدهد، فقط برای تختهکوبی چوبی. این دستگاه جزو ابزار سنجش کف سیمانی و گچی نیست.
برداشتن و سابیدن
- کاردک پهن و قلم و چکش برای برداشتن تایل.
- «دستگاه ساب» یا سنگزن کف، یعنی دستگاهی که با صفحهٔ ساینده سطح کف را میتراشد، همراه با مکندهٔ گردوغبار.
- جاروبرقی.
ترمیم و تسطیح، فقط اگر کف مردود شد
- «ملات ترمیم»، یعنی ملات آماده برای پر کردن موضعی جای تایل و گودی کوچک.
- «ملات خودتراز»، یعنی ملات روانی که با وزن خودش پخش و هموار میشود.
- آستر متناسب با جنس بستر؛ آستر سطح جاذب با آستر سطح لعابدار یکی نیست.
- همزن برقی، و ظرف مدرج برای اندازه کردن آب. آب اضافه در ملات خودتراز سطح را ضعیف و پودری میکند و ظرف مدرج جلوی همین را میگیرد.
- «غلتک خاردار»، یعنی غلتکی با خارهای بلند که روی ملات تازه کشیده میشود تا هوای محبوس بیرون بیاید.
- ماله.
ایمنی: گردوغبار سابیدن و تخریب
- هنگام سابیدن سیمان، موزاییک و سرامیک، ماسک تنفسی مخصوص ذرات ریز بزنید، از دستگاه با مکنده یا روش مرطوب استفاده کنید، و فضا را تهویه کنید.
- هنگام شکستن و برداشتن تایل، عینک ایمنی بزنید.
- هنگام کندن نوار میخدار دور موکت، دستکش بپوشید.
- کفپوش یا چسب قدیمی را که منشأش را نمیدانید نسابید، چون ممکن است الیاف خطرناک داشته باشد.
گردوغبار سیلیسی حاصل از سابیدن سیمان و سرامیک در حین کار هیچ نشانهای ندارد و آسیبش سالها بعد در ریه ظاهر میشود.
آنچه باید پیش از هر سنجشی برداشته شود
سنجش باید روی همان لایهای انجام شود که زیر کفپوش جدید میماند. عددی که روی موکت یا کفپوش قدیمی به دست بیاید، دربارهٔ کفی که قرار است زیر کار بماند چیزی نمیگوید. به همین دلیل برداشتن این لایهها پیش از همهٔ سنجشهاست.
- موکت و زیرموکتی را جمع کنید.
- نوار میخدار دور اتاق را بکنید.
- کفپوش شناور قدیمی را، هر قدر هم سالم باشد، بردارید. دو کف شناور مستقل از هم حرکت میکنند و قفلهای لایهٔ بالا را زیر بار دائمی میگذارند.
- اگر زیر کف قدیمی به پارکت یا تختهٔ چوبیِ چسبیده به سیمان رسیدید، برگهٔ محصولِ کفپوش جدید را بخوانید. بسیاری از سازندگان برداشتن آن را الزامی میدانند و پیشفرض امن هم همین است. فقط اگر برگه صراحتاً نصب روی چوبِ چسبیده را مجاز دانسته و آن کف محکم و صاف است، بماند، و حکم بخاربندش را هم از همان برگه بگیرید.
- بقایای گچ، ملات و چربی را از سطح پاک کنید.
لمینتی که روی موکت یا کفپوش شناور قدیمی نصب میشود، زیر پا حالت فنری پیدا میکند و قفلهایش در چند ماه باز میشوند یا میشکنند. آنچه این خطا را میسازد، این باور است که کف قبلی سالم است، پس خودش زیرسازی است.
پیش از اصلاح هر چیز، هر سه معیار را بسنجید
کفی که ایرادی در آن دیده میشود، این میل را میسازد که همان ایراد فوراً رفع شود. ترتیب درست اما «اول همهٔ سنجشها، بعد اصلاح» است، چون نوع اصلاح به ترکیب نتیجهها بستگی دارد و نه به تکتکشان.
سه معیار به این ترتیب سنجیده میشوند: رطوبت، صافی، و سلامت سطح. اصلاحها هم ترتیب خودشان را دارند: اول بخشهای ناسالم، سپس برآمدگیها، سپس گودیها، سپس صبر تا خشکشدن ترمیمها، و در پایان سنجش دوباره. سه کار بدون این ترتیب هدر میروند: ریختن ملات خودتراز روی کفسازی مرطوب، تسطیح کفی که تایلهایش جدا شدهاند، و سابیدن کفی که در نهایت باید برداشته شود.
کفی را در نظر بگیرید که هم گود است و هم «پوکی» دارد، یعنی بخشی از تایلها یا ملات زیرشان از لایهٔ پایینی جدا شده و زیرشان خالی است. اگر برای گودی فوراً ملات خودتراز ریخته شود، پوکی زیر ملات مدفون میشود. پس از نصب، همان نقطه با صدا و ترک برمیگردد، و این بار زیر کفپوش.
رطوبت کف: آستانهها و روش درست سنجش
عدد ۱۲ درصد روی صفحههای فارسی زیاد برای کف سیمانی تکرار میشود. این عدد معیار رطوبت چوب است. رطوبت چوب و رطوبت کفسازی دو کمیت متفاوتاند، با دو دستگاه متفاوت سنجیده میشوند، و عددشان با هم قابل مقایسه نیست.
عدد ۱۲ درصد معیار رطوبت چوب است، نه معیار کفسازی سیمانی یا گچی؛ رطوبتسنج سوزنی روی کف معدنی فقط مقایسهٔ نسبی میدهد و مبنای پذیرش نیست.
کفسازی معدنی با یکی از دو روش سنجیده میشود: روش کاربید، که عددش درصد آب باقیمانده است، و روش رطوبت نسبی، که عددش درصد رطوبت هوای محبوس در کفسازی است. آستانهها به نوع کفسازی و به وجود گرمایش از کف بستگی دارند.
| نوع کفسازی | کاربید، بدون گرمایش از کف | کاربید، با گرمایش از کف | رطوبت نسبی، بدون گرمایش از کف | رطوبت نسبی، با گرمایش از کف |
|---|---|---|---|---|
| سیمانی و بتنی | حداکثر ۲ درصد | حداکثر ۱٫۸ درصد | حداکثر ۷۵ درصد | حداکثر ۶۵ درصد |
| گچی و انیدریت | حداکثر ۰٫۵ درصد | حداکثر ۰٫۳ درصد | حداکثر ۷۵ درصد | حداکثر ۶۵ درصد |
این اعداد برای کفسازی بدون افزودنی است. کفسازی زودخشک یا دارای افزودنی، عدد سازندهٔ خودش را دارد. عدد روش رطوبت نسبی هم به روش اندازهگیری و استانداردی که دستگاه بر پایهاش کار میکند وابسته است؛ اگر برگهٔ محصول روش و عدد خودش را گفته، همان مبناست.
محل سنجش به اندازهٔ خود عدد مهم است. نمونهٔ کاربید از عمق کفسازی برداشته میشود، نه از سطح، چون سطح زودتر از عمق خشک میشود. در هر اتاق این نقطهها را بسنجید:
- کنار دیوار خارجی
- سردترین نقطهٔ اتاق
- کنار آشپزخانه و سرویس
- ضخیمترین بخش کفسازی
اگر کف گرمایش از کف دارد، سنجش فقط پس از آن معنا دارد که دورهٔ گرمکردن و سردکردن سیستم طبق روال سازندهٔ آن انجام شده باشد. عددی که پیش از این دوره گرفته شود، رطوبتی را که گرمای سیستم بعداً بیرون میکشد نشان نمیدهد.
دستگاه کاربید و کاوشگر رطوبت نسبی ابزار پیمانکاریاند و ممکن است به دستتان نرسند. اگر هیچکدام در دسترستان نیست، این آزمون را انجام دهید:
- یک ورق پلاستیک شفاف حدود ۶۰ در ۶۰ سانتیمتر روی کف بگذارید.
- هر چهار لبهٔ ورق را کامل با نوار بچسبانید تا هوا رد نشود.
- همین کار را در چند نقطهٔ دیگر اتاق تکرار کنید و یکی از نقطهها را کنار دیوار خارجی بگذارید.
- ورقها را ۲۴ تا ۷۲ ساعت دستنخورده رها کنید.
- ورقها را بردارید و سطح زیرین پلاستیک و کف زیرش را نگاه کنید.
دو نشانهٔ مردودی در تصویر زیر پیداست: تیرهشدن کف زیر ورق نسبت به اطرافش، و قطرههای بخار روی سطح زیرین پلاستیک. هرکدام از این دو دیده شود، کف مردود است.
آنچه این آزمون ثابت نمیکند، از آنچه ثابت میکند مهمتر است. نتیجهٔ منفی خشک بودن کف را تأیید نمیکند و فقط نشان میدهد رطوبت آنقدر بالا نبوده که در این مدت خودش را نشان دهد. برای کفسازی تازه و برای کف روی خاک، این آزمون جایگزین دستگاه نیست.
کف روی خاک یا کف زیرزمینی که با گذشت زمان خشک نمیشود، منبع دائمی رطوبت دارد. بخاربند زیر کفپوش چنین رطوبتی را مهار نمیکند، و رفع این منبع کار دیگری است که در این صفحه نمیآید.
کفی که هنگام نصب خشک به نظر میرسید، معمولاً چند ماه بعد و در اولین تغییر فصل باد میکند و درزهایش بالا میزند. بخار آب کفسازی آهسته به مغزی کفپوش رسیده و آن را متورم کرده است. باوری که این خطا را میسازد این است که سطح خشک بود یا رطوبتسنج عددی زیر ۱۲ درصد نشان داد، و همین باور را صفحههایی آموزش دادهاند که آن عدد را برای سیمان نوشتهاند.
صافی کف: شمشه، کاغذ و نقشهٔ گودیها
«صاف» و «تراز» دو چیز متفاوتاند. کفی صاف است که زیر شمشه موج نداشته باشد، و کفی تراز است که شیب نداشته باشد. کف شناور به صافی حساس است، نه به تراز: شیب یکنواخت آن را خراب نمیکند، ولی موج کوتاه قفل تختهها را زیر بار خمشی میگذارد. اگر برگهٔ محصول حدی برای شیب داده باشد، همان را رعایت کنید.
معیار عملی این است: زیر شمشهٔ یکمتری، بیشترین فاصلهٔ لبهٔ شمشه و کف نباید از حدود ۳ میلیمتر بگذرد. برگهٔ محصول بر این عدد مقدم است، و برخی سازندگان ۲ میلیمتر میخواهند. روش سنجش از خود عدد مهمتر است، چون عدد بدون روش درست چیزی را نمیسنجد.
- شمشه را در امتداد یکی از دو قطر اتاق روی کف بگذارید.
- یک ورق کاغذ معمولی را از وسط شمشه به سمت بیرون بکشید.
- هرجا کاغذ آزاد رد شد، با گچ علامت بزنید؛ آنجا گودی است.
- عمق گودی را با گوه یا با چند برگ کاغذ روی هم اندازه بگیرید.
- عمق را روی نقشهٔ اتاق، کنار همان نقطه، بنویسید.
- همین کار را در قطر دوم و در راستاهای موازی هر دو دیوار تکرار کنید.
- هرجا شمشه روی نقطهای تاب خورد و دو سرش از کف فاصله گرفت، آن نقطه را بهعنوان برآمدگی علامت بزنید.
نقشهای که از این کار به دست میآید، دو کار انجام میدهد: نشان میدهد کجا باید اصلاح شود، و عمقهایی را میدهد که مقدار ملات لازم از آنها محاسبه میشود. در یک اتاق معمولی، نتیجه ممکن است سه نقطهٔ مردود باشد، مثلاً یک گودی کنار درگاه، یک گودی وسط اتاق، و یک برآمدگی کنار ترمیم قدیمی، هرکدام با عمقش روی نقشه.
در تصویر زیر به فاصلهٔ لبهٔ شمشه و کف نگاه کنید، و به نقطهای که کاغذ آزادانه از زیر شمشه رد شده است.
در کف تایلی، «پله» هم مردودی است: اختلاف ارتفاع میان لبهٔ دو تایل مجاور. پله حتی اگر عدد زیر شمشه در حد مجاز باشد، کف را مردود میکند، چون تخته درست روی همان لبه مینشیند.
زیرلایهٔ ضخیمتر ناترازی کف را جبران نمیکند؛ فوم زیر بار جمع میشود و ناهمواری دوباره خودش را نشان میدهد، این بار با قفلهایی که در فضای نرمتر لق میشوند.
حساسیت به ناصافی برای همهٔ کفپوشها یکسان نیست. کفپوشهای کلیکی نازک، مانند کفپوشهای وینیلی و SPC که مغزی معدنی دارند، به ناصافی بستر حساسترند، و اگر محصول شما از این نوع است، [حساسیت کفپوش SPC و وینیل به ناصافی](نصب کفپوش SPC و PVC کلیکی و وینیل خودچسب) را هم ببینید.
سلامت سطح: پوکی، ترک، پوستهٔ سطحی و گردوغبار
کفی که خشک و صاف است، هنوز میتواند مردود باشد. دو آزمون ساده این را نشان میدهد.
- با جسم سخت روی تکتک تایلها ضربهٔ آرام بزنید.
- روی کفسازی بیپوشش، در شبکهای که کل اتاق را بپوشاند، همین ضربه را تکرار کنید.
- صدای هر نقطه را با نقطهٔ کناریاش مقایسه کنید.
- نوک کلید یا میخ را با فشار روی چند نقطه از کفسازی بکشید.
- ترکها را پیدا کنید و دو لبهٔ هر ترک را با انگشت لمس کنید.
تشخیص صدای توخالی از صدای پُر همان جایی است که متن به مرزش میرسد: تفاوت را گوش باید بشنود، و مقایسه با نقطهٔ سالم کناری تنها راهی است که نوشته میتواند پیشنهاد کند.
| نشانه | آزمون | علت | اقدام |
|---|---|---|---|
| صدای توخالی زیر ضربه | ضربه با جسم سخت | پوکی: تایل یا ملات زیرش از لایهٔ پایینی جدا شده | تایل برداشته و جایش پر میشود؛ اگر پوکی در بخش بزرگی از اتاق پخش است، کل لایه برداشته میشود |
| دانههای ماسه آزاد میشوند یا سطح پودر میشود | خراش با کلید یا میخ | سطح کفسازی ضعیف است | بخش سست تراشیده و با ملات ترمیم پر میشود |
| ترک | لمس دو لبهٔ ترک، و دوباره نگاه کردن پس از چند روز | ترک مویی که دو لبهاش همسطحاند از جمعشدن ملات است؛ ترکی که دو لبهاش همسطح نیستند یا با گذشت زمان بازتر میشود، نشانهٔ حرکت است | ترک مویی با دو لبهٔ همسطح برای کف شناور مانع نیست؛ ترک دیگر پیش از هر کاری علتیابی میشود و تا روشن نشدن علت، کف پذیرفته نیست |
| پوستهٔ براق روی کفسازی گچی، یا گردوغبار سست روی کفسازی سیمانی | نگاه و خراش | پوستهٔ سطحی هنگام خشکشدن نشسته است | روی کفسازی گچی سابیده میشود، چون خشکشدن را کند میکند، و بهترین زمانش روزهای اول پس از اجراست؛ روی کفسازی سیمانی برای کف شناور برداشتنش لازم نیست و فقط گردوغبار سست جارو میشود |
ملات خودترازی که روی موزاییک پوک ریخته شود، زیر اولین بار ترک میخورد و صدا میدهد، چون لایهٔ زیرینش دیگر به بستر نچسبیده است. پشت این خطا این باور است که ملات خودتراز همهچیز را یکپارچه میکند.
کف مردود شد: کدام اصلاح برای کدام نتیجه
نقشهٔ اتاق حالا نقطههای مردود هر سه سنجش را دارد. جدول زیر هر نتیجه را به اصلاحش وصل میکند.
| نتیجهٔ سنجش | اصلاح | پیش از آن | پس از آن |
|---|---|---|---|
| رطوبت بالاتر از آستانه | هیچ اصلاح سطحی درستش نمیکند؛ علت و زمان خشکشدن روشن میشود | ندارد | سنجش دوباره پس از خشکشدن |
| تایل یا موزاییک توخالی، یا ترکخورده و لق | برداشتن و پر کردن جای آن | هیچچیز؛ این اولین اصلاح است | صبر تا خشکشدن ملات ترمیم |
| سطح پودری کفسازی | تراشیدن بخش سست و پر کردن با ملات ترمیم | ترمیم تایلهای لق | صبر تا خشکشدن |
| پله میان تایلها، یا بند پهن و گود | سابیدن لبهٔ بلند و پر کردن بند | ترمیم تایلهای لق | پر کردن گودیها |
| برآمدگی | سابیدن | ترمیم بخشهای ناسالم | پر کردن گودیها |
| گودی | ملات ترمیم برای گودی موضعی، ملات خودتراز برای سطح گسترده | سابیدن برآمدگیها | صبر تا آمادهشدن برای پوشش، سپس سنجش دوباره |
| تختهٔ چوبی لق، شکسته یا برجسته | پیچ کردن، تعویض، رنده یا سنباده | ندارد | سنجش دوباره با شمشه |
کفی که هم برآمدگی دارد و هم گودی، معمولاً هر دو اصلاح را لازم دارد: برآمدگی سابیده میشود و گودی پر.
تایل و موزاییک لق یا ترکخورده
تایل ترکخوردهای که چسبیده و همسطح است، دست نمیخورد. این مراحل برای تایلی است که در آزمون ضربه صدای توخالی داده یا زیر پا تکان میخورد.
- دور تایل علامتخورده را با قلم آزاد کنید.
- تایل را با کاردک بلند کنید و بیرون بیاورید.
- ملات سست زیر آن را بتراشید تا به لایهٔ محکم برسید.
- جای خالی را جارو کنید.
- آستر مناسب بستر را روی جای خالی بزنید.
- جای تایل برداشتهشده را با ملات ترمیم پر کنید تا همسطح تایلهای اطراف شود.
- سطح ترمیم را با شمشهای که روی دو تایل کناری تکیه دارد کنترل کنید.
ملات ترمیم خودش رطوبت وارد کف میکند، پس محل ترمیم پیش از پوشاندن باید دورهٔ خشکشدن را بگذراند. اگر آزمون ضربه پوکی را نه در چند نقطهٔ جدا بلکه در بخش بزرگی از اتاق نشان داد، بستر ملات بهطور کلی از زیر جدا شده است. در این حالت ترمیم تکتک به دنبال پوکی میدود و کل لایه باید برداشته شود.
پلهٔ میان تایلها و بندهای سرامیک
کف تایلی سالمی که در آزمون صافی پله دارد، یا بندهای پهن و گود دارد، با این مراحل آماده میشود.
- لبههای بلند را به روشی که در بخش «سابیدن برآمدگیها» آمده بسابید.
- بندهایی را که باید پر شوند مشخص کنید.
- سطح لعابدار تایلها را در محدودهٔ کار کاملاً تمیز کنید.
- سطح لعاب را زبر کنید.
- آستر مخصوص سطح غیرجاذب را بزنید.
- بندها را با ملات ترمیم یا ملات خودتراز پر کنید.
کدام بند باید پر شود، به برگهٔ محصول بستگی دارد. قاعده این است که بندی که پلهاش در آزمون شمشه دیده میشود، یا از حد برگه پهنتر و گودتر است، پر میشود و بقیه میمانند. بهعنوان نمونه، برگهٔ یکی از سازندگان بندی با پهنای کمتر از ۵ میلیمتر و عمق کمتر از ۴ میلیمتر را بدون پر کردن پذیرفته است؛ این عدد مثال همان برگه است، نه قاعدهای برای هر محصول.
ملات ترمیمی که بدون زبر کردن و آستر روی بند و لعاب کشیده شود، پس از خشکشدن پوستهپوسته جدا میشود. باوری که به این خطا میانجامد این است که سرامیک سطح صافی است، پس ملات رویش میماند.
سابیدن برآمدگیها
برآمدگی فقط تا رسیدن به معیار صافی سابیده میشود، نه بیشتر.
هنگام سابیدن ماسک تنفسی ذرات ریز بزنید و دستگاه را با مکنده یا به روش مرطوب به کار ببرید؛ گردوغبار این کار در لحظه آسیبی نشان نمیدهد.
- شمشه را روی برآمدگی علامتخورده بگذارید و حدود آن را با گچ مشخص کنید.
- دستگاه ساب را روی محدودهٔ علامتخورده حرکت دهید.
- دستگاه را خاموش کنید و گردوغبار را جارو کنید.
- شمشه را دوباره روی همان نقطه بگذارید.
- اگر شمشه هنوز روی نقطه تاب میخورد، از مرحلهٔ ۲ تکرار کنید.
برآمدگی رایج کنار درز یک ترمیم قدیمی است، جایی که ملات ترمیم کمی بالاتر از کف اطراف خشک شده است. چنین برآمدگیای معمولاً با دو نوبت سابیدن و دو بار کنترل با شمشه به معیار میرسد.
پر کردن گودیها و اجرای ملات خودتراز
روش پر کردن به عمق و وسعت گودی بستگی دارد.
| وضعیت | روش | نکتهٔ حاکم |
|---|---|---|
| برآمدگی موضعی | سابیدن | فقط تا رسیدن به معیار صافی |
| گودی موضعی و کوچک | ملات ترمیم | همسطح با اطراف، و کنترل با شمشه |
| گودی یا موج گسترده در محدودهٔ چند میلیمتر | ملات خودتراز | در محدودهٔ ضخامتی که برگهٔ همان ملات میدهد، با آستر |
| گودی عمیقتر از محدودهٔ ملات خودتراز | لایهٔ ماسهسیمان | لایهٔ ماسهسیمانِ چسبیده به بستر زیر حدود ۲۵ میلیمتر پوک و جدا میشود |
محدودهٔ ضخامت، مقدار آب، «زمان کارپذیری» یعنی مدتی که ملات پس از اختلاط روان میماند، و مصرف، هر چهار از برگهٔ همان ملات میآیند. مصرف ملات خودتراز سیمانی در حدود ۱٫۵ تا ۱٫۶ کیلوگرم برای هر مترمربع در هر میلیمتر ضخامت است. مقدار لازم را اینطور به دست بیاورید:
- از نقشهٔ اتاق، مساحت بخشی را که ملات میخورد به مترمربع بخوانید.
- میانگین عمق گودیهای آن بخش را به میلیمتر حساب کنید.
- مساحت را در میانگین عمق ضرب کنید.
- حاصل را در مصرفی که برگهٔ ملات میدهد ضرب کنید تا وزن لازم به کیلوگرم به دست بیاید.
- وزن را بر وزن هر کیسه تقسیم کنید و به عدد بالاتر گرد کنید.
- به این تعداد مقداری اضافه کنید تا ملات وسط ریختن کم نیاید.
کم آمدن ملات وسط کار بدترین حالت است، چون ملاتی که بعداً روی ملات نیمهگرفته ریخته شود، یک درز و یک پله میسازد.
روی بستر جاذب همیشه پیش از ملات خودتراز آستر بزنید؛ روی کفسازی گچی ملات سیمانی فقط با آستر مخصوص همان ترکیب یا بهجایش ملات گچی به کار میرود، چون سیمان و گچ در حضور رطوبت واکنش انبساطی میدهند.
- سطح را جاروبرقی بزنید.
- آستر متناسب با بستر را روی تمام سطح بزنید.
- صبر کنید تا آستر به اندازهای که برگهاش میگوید خشک شود.
- آب را با ظرف مدرج دقیقاً به اندازهٔ برگه در سطل بریزید.
- پودر ملات را با همزن برقی در آب هم بزنید.
- ملات را یکسره و در زمان کارپذیری روی کف بریزید.
- ملات را با ماله پخش کنید.
- غلتک خاردار را روی ملات تازه بکشید تا هوای محبوس بیرون بیاید.
- در روز اول جلوی کوران هوا و تابش مستقیم آفتاب را بگیرید.
آب اضافه ملات را روانتر و کار را آسانتر نشان میدهد، ولی سطحی ضعیف و پودری میسازد. قوام درست و سرعتی که ملات باید پیش از گذشتن زمان کارپذیری پخش شود، با دست و چشم تشخیص داده میشود و این همان جایی است که نوشته به مرزش میرسد.
حبابها و سوراخهای سوزنی ریز روی سطح ملات، که در تصویر زیر پیداست، نشان میدهند بستر آستر نخورده و هوای منافذش پس از ریختن ملات به سطح آمده است.
توصیهٔ رایج بازار این است که برای صاف کردن کف، یک لایه نرمهٔ سیمان روی آن کشیده شود. چنین لایهٔ نازکی از ماسهسیمان به بستر نمیچسبد، پس از چند هفته ترک میخورد و پوک میشود. این توصیه بر این باور تکیه دارد که لایهٔ نازک سیمان سطح را صاف و صیقلی میکند، در حالی که اصلاح چندمیلیمتری کار ملات خودتراز یا ملات ترمیم است.
کف چوبی: محکمکردن، ترمیم و جهت کار
روی تختهکوبی چوبی، چند قاعدهٔ بستر معدنی برعکس میشود.
- روی کف راه بروید و هر تختهای را که لق است یا جیرجیر میکند علامت بزنید.
- تختههای علامتخورده را با پیچ به چوببست زیرشان محکم کنید.
- تختهٔ پوسیده یا شکسته را با تختهٔ سالم همضخامت تعویض کنید.
- برآمدگیها را رنده یا سنباده کنید، و صافی را با همان معیار شمشه بسنجید.
- رطوبت خود چوب را با رطوبتسنج سوزنی بسنجید و با حد برگهٔ محصول مقایسه کنید.
حد رطوبت چوب را برگهٔ محصول میدهد، و این حد معمولاً در حدود ۱۲ درصد است. همان رطوبتسنجی که روی سیمان بیمعناست، روی تختهکوبی ابزار درست است، و عدد ۱۲ درصد اینجا واقعاً معنا دارد.
جهت نصب هم روی کف چوبی قید خودش را دارد. قاعدهٔ پیشفرض جهت، یعنی موازی با جهت تابش نور از پنجرهٔ اصلی، روی تختهکوبی مقدم نیست: قید رایج سازندگان این است که کفپوش شناور عمود بر تختههای زیرین نصب شود، و مرجع نهایی برگهٔ همان محصول است.
روی کف چوبی بخاربند نگذارید؛ چوب باید رطوبتش را از بالا رها کند، و خطای این کار پس از نصب پنهان میماند تا با پوسیدگی تختهها ظاهر شود.
دروازهٔ زمانی: کفسازی تازه و ترمیمها کی آمادهاند
عددهایی مانند «۲۰ روز» یا «چند هفته» دو متغیری را که زمان خشکشدن را تعیین میکنند ندارند: نوع و ضخامت کفسازی، و شرایط محیط. قاعدههای سرانگشتی زیر این دو متغیر را دارند، ولی باز هم فقط برای برنامهریزیاند.
| لایه | قاعدهٔ سرانگشتی | مرجع دقیق |
|---|---|---|
| کفسازی سیمانی | حدود یک هفته برای هر سانتیمتر ضخامت تا ۴ سانتیمتر، و از آن به بعد نامتناسب بیشتر | سنجش رطوبت |
| کفسازی گچی | حدود یک میلیمتر در روز تا ۴۰ میلیمتر، و از آن به بعد دو روز برای هر میلیمتر | سنجش رطوبت |
| ملات خودتراز و ملات ترمیم | دو عدد جدا روی برگه: «زمان قابلتردد»، یعنی زمانی که میشود روی ملات راه رفت، و «زمان آمادهٔ پوشش»، یعنی زمانی که میشود کفپوش رویش گذاشت | برگهٔ ملات، سپس سنجش رطوبت |
هر دو قاعدهٔ کفسازی برای شرایطی با دمای حدود ۲۰ درجه و رطوبت هوای حداکثر ۶۵ درصد است. در ساختمان سرد و بسته، خشکشدن عملاً متوقف میشود، و تهویه همراه با گرمای ملایم آن را تندتر میکند. کفسازی ماسهسیمانِ ضخیمی که روی لایهٔ پرکنندهٔ سبک ریخته شده، و در ساختمان مسکونی رایج است، در محدودهٔ «نامتناسب بیشتر» میافتد.
قابلتردد بودن ملات به معنای آمادهٔ پوشش بودن آن نیست؛ ملاتی که فقط به اعتبار قابلتردد بودن پوشانده شود، ماهها بعد کف را باد میکند.
در این مدت کفسازی و ترمیم پوشانده نمیشوند، نه با پلاستیک، نه با کارتن، و نه با مصالحی که روی کف انبار شده است. هر پوششی بخار آبی را که باید از سطح خارج شود، زیر خودش نگه میدارد.
کفسازی ۵ سانتیمتری را در نظر بگیرید که در زمستان و در ساختمانی بدون پنجره و گرمایش اجرا شده است. ضخامت آن از ۴ سانتیمتر گذشته و شرایطش از دمای حدود ۲۰ درجه بسیار دور است. هیچ قاعدهای برای چنین کفی تاریخ آمادهشدن نمیدهد، و فقط سنجش رطوبت پس از راه افتادن گرمایش و تهویه پاسخ را میدهد.
رایجترین خطای این مرحله نصب بر اساس شمار روزهاست، و از این باور میآید که بیست روز که گذشت، سیمان خشک است. پایان این دوره را سنجش دوباره اعلام میکند، نه تقویم.
آزمون پذیرش: کف آمادهٔ زیرلایه است یا نه
پس از اصلاحها و پس از گذشتن دورهٔ خشکشدن، همهٔ سنجشها یک بار دیگر انجام میشوند. این بار محل ترمیمها و مرز میان ترمیم و کف قدیم در اولویتاند.
- رطوبت را در همان نقطههای سنجش اول و روی تکتک ترمیمها با همان آستانهها بسنجید. اگر مردود شد، به بخش دروازهٔ زمانی برگردید.
- شمشه را روی مرز هر ترمیم با کف قدیم بگذارید، چون شایعترین محل پله همین مرز است. اگر مردود شد، به سابیدن یا پر کردن برگردید.
- روی ترمیمها ضربه بزنید. اگر صدای توخالی شنیدید، ترمیم به بستر نچسبیده و باید دوباره انجام شود.
- سطح ملات خودتراز را با کلید خراش دهید. اگر پودر شد، ملات با آب اضافه یا بدون آستر اجرا شده و آن بخش باید تراشیده و دوباره پر شود.
- سطح را کامل جاروبرقی بزنید.
- عدد، محل و تاریخ هر سنجش را یادداشت کنید، چون بسیاری از سازندگان آن را شرط ضمانت میدانند.
بخاربند لازم است یا نه
بخاربند و فوم دو لایهٔ متفاوتاند: فوم زیرلایه است، و بخاربند فیلم پلیاتیلنی است که بخار آب بستر را از کفپوش دور نگه میدارد. نیاز به بخاربند فقط به جنس بستر بستگی دارد.
- کفسازی سیمانی و بتنی: لازم است.
- کفسازی گچی و انیدریت: لازم است.
- سرامیک و سنگ: لازم است.
- موزاییک: لازم است.
- تختهکوبی چوبی: لازم نیست و اجرایش زیان دارد، چون چوب باید رطوبتش را از بالا رها کند.
- پارکت یا تختهٔ چوبیِ چسبیده به سیمان: طبق برگهٔ محصولِ کفپوش جدید.
بخاربند برای رطوبت باقیماندهٔ کفی است که آستانهٔ رطوبت را گذرانده است، نه برای کفی که مردود شده. زیرلایهٔ دولایهای که فیلم بخاربند را هم در خود دارد، در صورتی بخاربند به حساب میآید که برگهاش چنین بگوید.
کف مرطوبی که به اعتبار «نایلون زیرش هست» پوشانده شود، رطوبتش از لبهها و درزهای فیلم به مغزی کفپوش میرسد. این خطا از این باور میآید که بخاربند جلوی رطوبت کف را میگیرد، پس سنجش لازم نیست.
همپوشانی لبهها، نواربندی درزها و بالا کشیدن فیلم از دیوار جزو اجرای بخاربند است و در [مشخصات و اجرای بخاربند](انتخاب و اجرای زیرلایه و بخاربند) آمده است.
خطاهای رایج زیرسازی و باوری که آنها را میسازد
هر ردیف از نشانه شروع میشود، چون این خطاها معمولاً پس از نصب کفپوش دیده میشوند.
| نشانه | علت فیزیکی | باوری که آن را میسازد | مرحلهٔ مسبب | اقدام |
|---|---|---|---|---|
| کف چند ماه پس از نصب باد کرده و درزها بالا زدهاند | بخار آب کفسازی به مغزی کفپوش رسیده و آن را متورم کرده | سطح خشک بود، یا رطوبتسنج زیر ۱۲ درصد نشان داد | سنجش رطوبت | کفپوش برداشته و رطوبت کفسازی با روش درست سنجیده میشود |
| صدا و باز شدن قفلها در یک ناحیهٔ مشخص | بستر در آن ناحیه موج دارد و قفلها زیر بار خمشی ماندهاند | فوم ناهمواری را جبران میکند | سنجش صافی | تختههای آن ناحیه برداشته و گودی یا برآمدگی زیرشان اصلاح میشود |
| صدای توخالی و ترک زیر کفپوش | تایل یا ملات جداشده زیر لایهٔ تازه مدفون شده | ملات خودتراز همهچیز را یکپارچه میکند | سلامت سطح | بخش پوک برداشته و از نو ترمیم میشود |
| لایهٔ تسطیح ترکخورده، پوک یا پودری | لایهٔ نازک ماسهسیمان به بستر نچسبیده، یا ملات بدون آستر و با آب اضافه اجرا شده | یک لایه نرمهٔ سیمان برای صاف کردن کافی است | پر کردن گودیها | لایهٔ سست برداشته و با ملات مناسب و آستر دوباره اجرا میشود |
| کف زیر پا فنری است و قفلها شکستهاند | کفپوش روی لایهٔ نرم یا روی کف شناور دیگری نشسته | کف قبلی سالم است، پس خودش زیرسازی است | برداشتن لایهها | کفپوش و لایهٔ زیرینش برداشته میشوند |
| پوسیدگی و بوی نم زیر کفپوش روی تختهکوبی | بخاربند رطوبت چوب را زیر خودش حبس کرده | بخاربند همیشه بیضرر است | تصمیم بخاربند | کفپوش برداشته، تختهها ترمیم و بخاربند حذف میشود |
کف شما اکنون سنجیده شده، اصلاح شده، دورهٔ خشکشدنش را گذرانده و از آزمون پذیرش گذشته است. آنچه پس از این مرحله بیش از همه کار را خراب میکند، رها کردن یک ایراد کوچکِ باقیمانده به امید زیرلایهٔ ضخیمتر است؛ زیرلایه چنین ایرادی را نمیپوشاند و فقط دیدنش را تا پس از نصب عقب میاندازد.