کدام حالت را دارید؟
پیش از خرید هر چیزی، چهار تصمیم را روشن کنید. بقیهٔ صفحه به همین چهار تصمیم وصل است.
- بستر در حال ساخت است، یا کف موجود سر جایش میماند. مسیر شیببندی در این دو یکی نیست، و در حالت دوم ممکن است کار اصلاً شدنی نباشد.
- کفشور در گوشه است، کنار دیوار است، یا در میانهٔ کف. جای آن تعیین میکند شیب چند صفحه داشته باشد، و تعداد صفحهها بعداً سقف ابعاد کاشی را تعیین میکند.
- کل فضا خیس میشود، یا دوش با شیشه یا زیردوشی از بقیهٔ فضا جدا شده است. این تفاوت هم بر شیب لازم اثر میگذارد و هم بر ارتفاعی که عایق روی دیوار بالا میآید.
- وان دارید یا ندارید. وان یک لبهٔ درزگیریشونده و یک ترتیب نصب جداگانه به کار اضافه میکند.
دو سرویس بهداشتی هماندازه که فقط در جای کفشور فرق دارند، از همینجا دو مسیر جدا میروند: در یکی شیب از یک گوشه به گوشهٔ مقابل کشیده میشود و کاشی بزرگتر جواب میدهد، و در دیگری کف باید از چهار سمت به نقطهٔ میانی بریزد و همان کاشی بزرگ روی سطح گهواره میکند.
آنچه پیش از رسیدن نوبت کاشی باید تمام شده باشد
سه چیز باید پیش از شروع تمام شده باشد، و هیچکدام از آنها را کاشیکار تعیین نمیکند. تا این سه باز نشوند، شیببندی شروع نمیشود.
- لولهکشی تمام و آزموده شده باشد. هر لولهای که بعداً باید جابهجا شود، لایهٔ عایق را میشکافد.
- بدنهٔ کفشور در تراز نهایی خود تثبیت شده باشد. تراز دریچهٔ کفشور، مبنایی است که کل شیب از آن حساب میشود؛ اگر بعداً جابهجا شود، شیب باید دوباره ساخته شود.
- بستر عمل آمده باشد. کفسازی ماسهسیمان دستکم حدود ۳ هفته و بتن دستکم حدود ۶ هفته زمان میخواهد، و برای ضخامتهای بیشتر قاعدهٔ تخمین این است: حدود ۱ میلیمتر ضخامت در هر روز، تا حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیمتر، و کندتر از آن پس از این ضخامت.
جنس سطح زیرین را هم همینجا تعیین تکلیف کنید. گچکاری در فضای مرطوب پذیرفته نیست: گچ با رطوبت پیوسته نرم میشود و کاشی را با خودش پایین میآورد. سطحی که با ناخن یا با کشیدن نوار چسب پهن از آن لایهای جدا شود، برداشته میشود.
خطایی که در این مرحله تکرار میشود، اجرای عایق روی لایهٔ شیبی است که هنوز آب میدهد. رطوبتی که زیر عایق حبس شود راه دیگری برای بیرون رفتن ندارد و لایهٔ عایق را از بستر بلند میکند؛ آنوقت کاشی روی یک لایهٔ طبلهشده نشسته است و پس از چند ماه صدای توخالی میدهد. تصوری که پشت آن نشسته این است که سطحِ محکم زیر پا، سطح خشک هم هست. آزمونی که خودتان میتوانید انجام دهید این است: قطعهای نایلون به ابعاد حدود نیم متر در نیم متر را با نوار چسب از چهار طرف روی لایهٔ شیب بچسبانید و یک شب رها کنید؛ اگر صبح روز بعد زیر نایلون قطره یا تیرگی دیده شد، بستر هنوز آب میدهد.
شروع زودهنگام تنها خطایی است که هیچ مرحلهٔ بعدی جبرانش نمیکند. عایق بهتر، چسب بهتر و کاشی گرانتر، طبلهشدن ناشی از رطوبت محبوس را نمیگیرند.
کفشور: آنچه کاشیکار باید پیش از شیببندی بداند
عایق باید جایی تمام شود. اگر لبهٔ عایق چند سانتیمتر مانده به کفشور رها شود، آبی که روی عایق به سمت کفشور آمده است از کنار آن پایین میرود و مستقیم وارد سقف واحد پایین میشود. تصور رایجی که این خطا را میسازد ساده است: اینکه رساندن عایق تا نزدیکی کفشور کافی است. نقطهٔ خاتمه، خودِ بدنهٔ کفشور است و نه نزدیکی آن.
پس نخستین کاری که پیش از شیببندی انجام میدهید، نگاه کردن به بدنهٔ کفشور است.
اگر بدنهٔ کفشور «فلنج» دارد، یعنی لبهای افقی که دور تا دور بدنه بیرون زده و برای چسباندن عایق ساخته شده است، کار روشن است. عایق روی این لبه ادامه پیدا میکند و رویش همپوشانی میگیرد. پهنای لبه در یک حمام خانگی از حدود ۳۰ میلیمتر به بالا کافی است، و همپوشانی نوار یا بوشن آببند روی آن باید بیش از حدود ۵۰ میلیمتر باشد.
در کفشوری که هیچ لبهای برای چسباندن ندارد، و بخشی از کفشورهای بازار داخلی همینطورند، نقطهٔ خاتمه را خودتان باید بسازید. پیش از ریختن لایهٔ شیب، دور بدنهٔ کفشور یک نشیمن کمعمق و صاف اجرا کنید که لبهٔ عایق روی آن بخوابد و از بالا با نوار آببند به بدنه مهار شود. این کار پس از کاشیکاری شدنی نیست و پس از ریختن لایهٔ شیب هم دشوار میشود، پس تصمیمش همینجا گرفته میشود.
تراز دریچه را هم همینجا تثبیت کنید. لبهٔ بالایی دریچهٔ کفشور باید چند میلیمتر پایینتر از سطح کاشیِ مجاور خود بنشیند، تا آب از روی کاشی به داخل دریچه بریزد و لبهٔ دریچه سدی در برابر آن نسازد.
حساب ارتفاع لایهها، از کف موجود تا لبهٔ کاشی
از کف موجود تا لعاب کاشی، چند لایه روی هم مینشینند و مجموع ضخامتشان سطح تمامشدهٔ کف را بالا میآورد. این مجموع باید از دو چیز رد شود: فاصلهٔ آزاد زیر درِ ورودی، و تراز دریچهٔ کفشور که دیگر قابل بالا بردن نیست.
| لایه | ضخامتش را از کجا بگیرید |
|---|---|
| کف موجود یا کف سازهای | مبنای صفر است؛ اگر برداشته میشود، ضخامت کاشی و ملات قدیمی از حساب بیرون میرود |
| لایهٔ شیب | از افت لازم تا کفشور، بهعلاوهٔ ضخامت لایه در نازکترین نقطهٔ خود |
| عایق رطوبتی | از برگهٔ مشخصات همان محصول |
| چسب کاشی | از اندازهٔ شیار ماله، که انتخابش در صفحهٔ عمومی کاشیکاری آمده است |
| کاشی | از روی خود قطعه |
نازکترین نقطهٔ لایهٔ شیب، معمولاً کنارهٔ دریچهٔ کفشور است و همانجا کفِ عملی کل پشته را تعیین میکند: لایهٔ شیب نمیتواند در آن نقطه به صفر برسد، چون ملات در ضخامت بسیار کم خرد میشود.
برای نمونه، در یک سرویس بهداشتی موجود که کف قدیمیاش قرار است بماند، ترتیب حساب چنین است.
- فاصلهٔ آزاد میان لبهٔ پایینی درِ ورودی و کف موجود را اندازه بگیرید.
- مجموع ضخامت پنج ردیف جدول بالا را برای مصالحی که انتخاب کردهاید حساب کنید.
- دو عدد را با هم مقایسه کنید.
- اگر مجموع لایهها از فاصلهٔ آزاد بیشتر شد، یا در باید کوتاه شود، یا کف قدیمی برداشته شود.
- همین مقایسه را برای تراز دریچهٔ کفشور تکرار کنید: اگر سطح تمامشده بالاتر از لبهٔ دریچه بیفتد، آب دیگر تخلیه نمیشود و کف قدیمی باید برداشته شود.
این نتیجه باید پیش از خرید کاشی معلوم شود، نه بعد از آن.
شیببندی کف به سمت کفشور
شیب، کارِ لایهٔ ملاتی است که زیر عایق ساخته میشود و نه کارِ چسب کاشی. ضخامت چسب برای ساختن افت لازم کافی نیست، و کوشش برای جبران آن با چسب ضخیم خرابی دیگری میسازد. سه پرسش را به ترتیب پاسخ میدهید: چقدر شیب، در چند صفحه، و چطور اجرا و کنترل شود.
چقدر شیب: کف و سقف مجاز
شیب یک باند است، با یک کف و یک سقف. زیر کف باند، کشش سطحی آب را روی سطح نگه میدارد و کف پس از هر شستوشو خیس میماند. بالای سقف باند، ایستادن روی کف ناراحت میشود، قطعهٔ بزرگ روی سطح گهواره میکند، و محیط اتاق آنقدر بالا میرود که آستانه و لبهٔ وان دیگر نمیتوانند اختلاف را جذب کنند.
| وضعیت کف | شیب لازم | افت در هر متر |
|---|---|---|
| سرویس بهداشتی با دوش محصور، هبه یا زیردوشی | دستکم ۱ به ۸۰ | حدود ۱۲ میلیمتر |
| کل فضا نقش دوش را دارد، بدون شیشه و بدون زیردوشی | دستکم ۱ به ۶۰ | در نیمهٔ بالایی همین باند |
| سقف مجاز، در هر دو وضعیت | ۱ به ۵۰ | حدود ۲۰ میلیمتر |
شیب باید پیوسته باشد و هیچ نقطهٔ تختی در مسیرش نماند. یک نقطهٔ تخت به اندازهٔ یک شیب ناکافی آب نگه میدارد، و چون فقط در همان نقطه است، در آزمون چشمی دیده نمیشود.
فاصلهٔ واقعی را هم در حساب بیاورید: در سرویسی که دورترین گوشهاش حدود دو متر از کفشور فاصله دارد، حداقلِ باند یعنی حدود ۲۴ میلیمتر افت در آن گوشه، و سقف باند یعنی حدود ۴۰ میلیمتر. هرچه فاصله بیشتر باشد، اختلاف ارتفاع در محیط اتاق محسوستر میشود و همان است که در نهایت جلوی شیب تندتر را میگیرد.
سقف شیب به اندازهٔ کف آن الزام است. بیشتر منابع فقط حداقل را میگویند، و کفی که با شیب تند ساخته شده تا وقتی کاشی رویش ننشسته مشکلی نشان نمیدهد.
چند صفحهٔ شیب، بسته به جای کفشور
کاشی صلب است و خم نمیشود، پس هر قطعه فقط روی یک سطح تخت مینشیند. «صفحهٔ شیب» همان سطح تخت شیبداری است که میان محیط و کفشور کشیده میشود، و تعداد این صفحهها را جای کفشور تعیین میکند.
کفشور در گوشه، سادهترین حالت است: کل کف میتواند یک صفحهٔ واحد باشد که از گوشهٔ مقابل به سمت آن میریزد، یا دو صفحه که در یک خط به هم میرسند. کفشور کنار یکی از دیوارها معمولاً ۲ تا ۳ صفحه لازم دارد. کفشور در میانهٔ کف، بدترین حالت است: کف باید از چهار سمت به نقطهٔ میانی بریزد، یعنی ۴ صفحه که روی چهار خط قطری به هم میرسند.
شمار صفحهها را همینجا یادداشت کنید، چون در انتخاب ابعاد کاشی دوباره به آن برمیگردیم.
ساختن شیب و کنترل آن پیش از عایق
- تراز لبهٔ بالایی دریچهٔ کفشور را بهعنوان مبنا بگیرید و آن را روی دیوارِ نزدیک علامت بزنید.
- فاصلهٔ هر گوشه تا مرکز دریچه را اندازه بگیرید.
- افت لازم هر گوشه را از روی باند شیب و همان فاصله حساب کنید.
- ارتفاع محاسبهشدهٔ هر گوشه را روی دیوار علامت بزنید و علامتها را با یک خط پیوسته به هم وصل کنید.
- کرانههای هر صفحه را با ملات بسازید و بگذارید بگیرند.
- فاصلهٔ میان کرانهها را با ملات پر کنید و با شمشه از کرانه به سمت دریچه بکشید.
- خطوط تقاطع صفحهها را با ماله تیز و مستقیم نگه دارید.
پس از سخت شدن ملات، پیوستگی شیب را بسنجید. شمشه را طوری بگذارید که یک سرش روی محیط و سر دیگرش روی لبهٔ دریچه بنشیند، و از پهلو به فاصلهٔ میان شمشه و سطح نگاه کنید در حالی که نور از پشت شمشه میتابد.
آزمون قطعیتر، آب است. پیش از اجرای عایق یک سطل آب را روی کف خالی کنید و مسیرش را تماشا کنید؛ آب باید بدون توقف به دریچه برسد و پس از چند لحظه هیچ گودالی روی سطح نماند. هر گودالی که اینجا میماند، پس از کاشیکاری هم میماند.
عایق رطوبتی فضای مرطوب
عایق رطوبتی، لایهٔ پیوستهای است که آبِ عبورکرده از بند را میگیرد و به کفشور برمیگرداند. چهار چیز آن را درست یا خراب میکند: اینکه در کدام لایه بنشیند، تا کجا ادامه پیدا کند، در نقاط ضعف چطور تقویت شود، و چقدر عمل بیاید پیش از آنکه کاشی رویش برود.
عایق در کدام لایه مینشیند
دو موقعیت ممکن است، و آنچه میان آنها انتخاب میکند نام محصول نیست، بلکه این است که کفشور در کدام تراز جایی برای خاتمهٔ عایق دارد.
در روش سنتی و رایج داخلی، ورقهٔ قیری یا قیرگونی روی کف سازهای اجرا میشود، از محیط بالا میآید، و لایهٔ شیب رویش ساخته میشود. پیامد این ترتیب را باید دانست: کل لایهٔ شیب لایهای است که اشباع میشود، و آب باید در همان تراز پایین به کفشور برسد. جایی که بدنهٔ کفشور در آن تراز محل تخلیه نداشته باشد، آب در لایهٔ شیب میماند.
در روش دیگر، عایق روی لایهٔ شیبِ عملآمده و درست زیر چسب کاشی اجرا میشود. این تنها موقعیتی است که آبِ رسیده به بند را در همان تراز کاشی میگیرد و برمیگرداند، و در آن، اتصال عایق به فلنج کفشور خودِ کار است. در کارهایی که هر دو تراز بسته میشوند، هر دو لایه اجرا میشود.
هنگام خرید عایق، روی بسته دنبال ردهٔ آببندی زیر کاشی بگردید. اگر ردهٔ استانداردی درج شده باشد، همان ملاک انتخاب است. اگر درج نشده بود، معیار جایگزین کاربردی است که خود سازنده روی بسته اعلام کرده است: بستهای که کاربردش را «زیر کاشی، فضای مرطوب داخلی» ننوشته برای این کار انتخاب نمیشود، و پوششی که کاربرد اعلامشدهاش پشت بام یا سطح نهایی است، عایق زیر کاشی نیست. دو نشانهٔ عملی دیگر هم کمک میکند: وجود نوار و قطعهٔ کنج همخانواده در همان سیستم، و اعلام سازگاری با چسب کاشی روی همان بسته.
پوششهایی که روی کاشی تمامشده کشیده میشوند و «بدون تخریب» عرضه میشوند، ترمیم یک کف موجودِ نمدهندهاند و نه آببندی یک کار نو. تفاوت در محل خاتمه است: عایق کار نو زیر کاشی مینشیند و به بدنهٔ کفشور ختم میشود، ولی پوشش سطحی به قاب دریچه، به پای شیرآلات و به هر درز محیطی ختم میشود و همان بندی را میپوشاند که قرار بود آب از آن رد نشود. اگر کف موجود برداشته میشود، عایق زیر کاشی؛ و اگر برداشته نمیشود، پوشش سطحی، با پذیرش اینکه ترمیم است.
گسترهٔ عایق: کف، بالاآمدگی دیوار، ناحیهٔ دوش و دور وان
عایق فقط روی کف اجرا نمیشود. «بالاآمدگی» یعنی همان لایه که در برخورد با دیوار قطع نمیشود و تا ارتفاع مشخصی روی دیوار ادامه پیدا میکند، و بیشتر نشتیها از جایی شروع میشوند که بالاآمدگی کوتاهتر از حد لازم اجرا شده است.
| کجا | تا کجا عایق شود |
|---|---|
| کف | تمام سطح، بدون استثنا، از جمله زیر وان و زیر کابینت |
| برخورد کف با همهٔ دیوارها | بالاآمدگی دستکم حدود ۱۵۰ میلیمتر بالای کف تمامشده |
| دیوار ناحیهٔ دوش | تا حدود ۱۸۰۰ میلیمتر بالای کف تمامشده، یا حدود ۵۰ میلیمتر بالاتر از سردوش، هرکدام بالاتر بود |
| دیوار پشت و کنار وان | دستکم حدود ۱۵۰ میلیمتر بالای کف تمامشده، و به عرض ناحیهای که آب به آن میپاشد |
اگر کل فضای کوچکی نقش دوش را دارد و شیشه یا زیردوشی ندارد، همهٔ دیوارهای آن فضا ناحیهٔ دوش به شمار میآیند و ارتفاع ردیف سوم جدول بر همه اعمال میشود.
نقاط ضعف: کنج، اتصال کف و دیوار، دور لوله و دور کفشور
لایهٔ عایق در سطح صاف کمترین خطر را دارد. جایی که جهت عوض میشود یا سوراخی از آن رد میشود، لایه کشیده و نازک میشود و همانجا میشکافد. چهار نقطه تقویت جداگانه لازم دارند.
- لایهٔ اول عایق را در محل اتصال کف و دیوار اجرا کنید.
- «نوار تقویتی» را در همان لایه، تا وقتی هنوز خیس است، بخوابانید و با کاردک روی آن بکشید تا زیرش هوا نماند.
- نوار را طوری بگذارید که دستکم حدود ۴۰ میلیمتر به هر طرفِ خط اتصال پوشش بدهد.
- در کنج داخلی و در کنج خارجی، بهجای تا زدن نوار، از قطعهٔ کنج پیشساختهٔ همان سیستم استفاده کنید.
- دور هر لولهای که از عایق رد میشود، «بوشن آببند» بگذارید و آن را هم در لایهٔ خیس بخوابانید.
- دور کفشور، نوار یا بوشن را روی فلنج بکشید و بیش از حدود ۵۰ میلیمتر همپوشانی بدهید.
- لایهٔ دوم عایق را روی همهٔ این تقویتها اجرا کنید تا در آن دفن شوند.
خطایی که در این مرحله تکرار میشود، چسباندن نوار روی عایقِ عملآمده است. باور پشت آن این است که نوار را روی عایق خشک هم میشود چسباند، چون به نظر میچسبد. نوار در لایهٔ خیس دفن میشود و بخشی از خود لایه میشود؛ نواری که روی سطح خشک نشسته باشد فقط با چسبندگی سطحی نگه داشته میشود و پس از چند ماه از کنج جدا میشود.
نوار تقویتی را همراه با همان لایهای اجرا کنید که دارید میکشید. اگر لایهٔ اول را تمام کردید و بعد سراغ نوار رفتید، باید همان ناحیه را دوباره با عایق تازه بپوشانید.
اجرای لایهها و زمان عملآوری پیش از کاشی
- سطح را از گرد و ذرات سست پاک کنید و در صورتی که سازنده پرایمر تعیین کرده است، آن را اجرا کنید.
- لایهٔ اول را در یک جهت بکشید.
- نوارها، قطعههای کنج و بوشنها را در همین لایه بخوابانید.
- بگذارید لایهٔ اول به اندازهای که سازنده گفته است بگیرد.
- لایهٔ دوم را در جهت عمود بر لایهٔ اول بکشید تا هر جای نازکِ لایهٔ اول پوشانده شود.
- پوشش را در پای دیوار، دور دریچه و پشت وان با چشم بازبینی کنید و هر منفذ یا حباب ترکیده را با عایق تازه ببندید.
زمان عملآوری عددی نیست که برای همهٔ محصولات یکی باشد. آنچه معتبر است، زمان اعلامشدهٔ روی همان بسته است، و آن زمان در هوای سرد و مرطوب طولانیتر میشود. ترتیب اما ثابت است و هیچکدام از سه گام جایشان عوض نمیشود: عملآوری کامل عایق، سپس آزمون آببندی، سپس کاشیکاری.
کاشیکاری روی عایقی که هنوز عمل نیامده، کل سطح را از دست میدهد. لایهٔ عایق زیر چسب به عملآوری خود ادامه میدهد و حلال یا آبِ باقیماندهاش راهی برای بیرون رفتن ندارد؛ نتیجه، جدا شدن کاشی همراه با لایهٔ عایق است. پشت این کار یک تصور نشسته است: اینکه سطحِ خشک به نظر رسیده، یعنی سطحِ آماده.
عملآوری عایق تنها انتظاری در این کار است که با نگاه کردن به سطح تمامشده قابل تشخیص نیست.
آزمون آببندی، پیش از نصب اولین کاشی
عایق پس از کاشیشدن دیده نمیشود و دیگر آزمودنی نیست. «آزمون آببندی» یعنی پر کردن کف از آب و خواندن افت سطح آب پس از یک شبانهروز، و این تنها لحظهای است که میتوانید بفهمید کارتان آببند شده است یا نه.
- خروجی کفشور را با درپوش آزمون ببندید.
- زیر درِ ورودی سدی موقت بسازید که ارتفاعش از عمق آبِ آزمون بیشتر باشد.
- کف را با آب پر کنید، تا عمقی کم و پایینتر از لبهٔ سد و پایینتر از خط پایانی بالاآمدگی.
- سطح آب را روی دو دیوار روبهرو با نوار چسب و مداد علامت بزنید.
- یک ظرف باز آب را روی همان کف بگذارید و سطح آب داخل آن را هم علامت بزنید؛ این ظرف شاهد تبخیر است.
- پس از ۲۴ ساعت هر دو علامت را بخوانید.
ملاک قبولی این است که افت اندازهگیریشدهٔ کف از افت ظرف شاهد بیشتر نباشد. اگر آب کف بیش از ظرف شاهد پایین رفته باشد، جایی نشت دارد و مکان محتمل آن، همان ترازی است که سطح آب در آن ایستاده است.
اگر آزمون رد شد، عایق را در همان ناحیه بازبینی و ترمیم کنید، بگذارید ترمیم عمل بیاید، و آزمون را از نو انجام دهید. کاشیکاری تا قبولی آزمون شروع نمیشود.
این تنها آزمون کل کار است که پنجرهٔ زمانی دارد. پس از نشستن کاشیها، نه عایق دیده میشود و نه محل نشت پیدا میشود، و اصلاح آن تخریب میخواهد.
انتخاب کاشی برای فضای مرطوب
سه ویژگی در فضای مرطوب تصمیم را عوض میکنند و بقیهٔ ویژگیهای کاشی در این صفحه موضوع نیستند: مقاومت لغزش، تناسب ابعاد با شکل شیب، و جذب آب.
مقاومت لغزش، با معیاری که قابل سنجش است
«ضدلغزش» یک ادعا است و نه یک معیار. دو مقیاس جدا برای لغزندگی وجود دارد و کدامیک به کار میآید، به این بستگی دارد که روی سطح با پای برهنه راه میروند یا با کفش.
سطحی که پابرهنه و خیس استفاده میشود، با آزمون سطح شیبدار و پای برهنه و محلول صابون ردهبندی میشود و نتیجهاش یکی از سه ردهٔ زیر است. مقیاس دیگر، یعنی ردههای R۹ تا R۱۳، با کفش و روی سطح آغشته به روغن سنجیده میشود؛ همان مقیاسی است که در کاتالوگها بیشتر نقل میشود، و پرسش کف حمام را پاسخ نمیدهد.
| رده | کجا به کار میآید |
|---|---|
| A | فضای پابرهنهای که کم خیس میشود، مانند کف رختکن |
| B | کف حمام و کف ناحیهٔ دوش |
| C | سطحهای شیبدار و پلههایی که دائم زیر آباند؛ برای سرویس بهداشتی خانگی لازم نیست |
بهای این انتخاب را هم بدانید. سطحی که ردهٔ بالاتری دارد زبرتر است، سختتر تمیز میشود و جرم صابون روی آن مینشیند. ردهٔ B برای کف حمام و کف ناحیهٔ دوش معیار متعارف است و برای بقیهٔ کف سرویس بهداشتی هم انتخاب امنی است؛ رفتن به ردهٔ بالاتر، ایمنی بیشتری اضافه نمیکند و کار نظافت را سنگین میکند.
ابعاد کاشی و تعداد صفحههای شیب
سقف ابعاد کاشی کف را شمار صفحههای شیب تعیین میکند و نه یک عدد ثابت. قطعهٔ کاشی صلب است و روی یک صفحه مینشیند؛ هر قطعهای که مجبور شود روی خط تقاطع دو صفحه بنشیند، فقط با دو گوشهاش روی سطح میماند.
| جای کفشور | صفحههای شیب | سقف ابعاد کاشی کف |
|---|---|---|
| در گوشه | ۱ تا ۲ | قطعهٔ بزرگ را میپذیرد، تا جایی که هیچ قطعهای روی خط تقاطع نیفتد |
| کنار دیوار | ۲ تا ۳ | قطعهٔ متوسط؛ ردیف روی خط تقاطع باید کوچکتر انتخاب شود |
| در میانهٔ کف | ۴ | قطعهٔ کوچک، در حدی که چهار صفحه را دنبال کند |
قاعدهای که در منابع فارسی تکرار میشود این است که ابعاد کاشی کف سرویس بهداشتی نباید از حدود ۳۰ سانتیمتر بیشتر شود. آن عدد نتیجه را در حالت کفشور میانی درست میگیرد و دلیلش را پنهان میکند: با کفشور میانی، حتی همان ۳۰ سانتیمتر هم ممکن است زیاد باشد، و با کفشور گوشهای قطعهٔ بهمراتب بزرگتر بیاشکال مینشیند.
خطایی که از این قاعده بیرون میآید، گذاشتن قطعهٔ بزرگ روی شیب مرکب است. قطعه در میانه بالا میماند، زیر پا حرکت میکند، و در گوشههای خودش گودالی میسازد که پس از هر شستوشو پر میماند. آنچه این خطا را تولید میکند، این گمان است که فاصلهٔ زیر قطعه را میشود با چسب بیشتر پر کرد؛ چسب کاشی سیستم بستر نازک است و در ضخامت زیاد جمع میشود و ترک میخورد.
پرتِ کاشی در فضای مرطوب بیشتر از فضای خشک است، چون قطعههای اطراف دریچه و قطعههای روی خطوط تقاطع همه بریده میشوند. این را هنگام سفارش در نظر بگیرید.
جذب آب و آنچه روی کیسهٔ چسب باید دید
برای کف فضای مرطوب، قطعهای با جذب آب پایین انتخاب کنید. بدنهٔ متراکم آب را به خود نمیکشد و در برابر شستوشوی مکرر رفتار پایدارتری دارد. انتخاب میان چسب کاشی و ملات ماسهسیمان، و رابطهٔ آن با جذب آب قطعه، در صفحهٔ عمومی کاشیکاری آمده و اینجا تکرار نمیشود.
آنچه در فضای مرطوب فرق میکند، ردهٔ چسب است. روی کیسه دنبال ردهٔ محصول بگردید؛ اگر ردهٔ استاندارد درج شده باشد، برای دیوار ردهٔ دارای مقاومت به سرخوردگی و برای فضای مرطوب ردهٔ بالاتر را بردارید. اگر روی کیسه ردهٔ استانداردی نبود، معیار جایگزین کاربرد اعلامشدهٔ خود سازنده روی بسته است: کیسهای که کاربردش را «دیوار و کف داخلی» نوشته، برای حمام انتخاب نمیشود.
ترتیب اجرا: کف اول یا دیوار اول
هدف در هر دو ترتیب یکی است: لبهٔ عایق زیر کاشی بماند، و درز اتصال کف و دیوار سخت پر نشود. آنچه میان دو ترتیب انتخاب میکند، این است که بالاآمدگی عایق روی دیوار اجرا شده است یا نه، و اینکه کف در آینده کنده میشود یا نه.
در ترتیب نخست، دیوار از ردیف دوم به بالا اجرا میشود، سپس کف، و در آخر ردیف پایینی دیوار. ردیف اول دیوار روی کف نمینشیند، بلکه روی یک تکیهگاه موقت بنا میشود: شمشه یا چوب مستقیمی که روی خط تراز به دیوار مهار شده است؛ کاشی کف زیر ردیف پایینی میرود و لبهٔ بالاآمدگی عایق زیر کاشی دیوار پنهان میماند. این ترتیب در فضای مرطوب مرجح است.
در ترتیب دوم، کف کامل اجرا میشود و دیوار روی کف تمامشده بالا میرود. کار سادهتر است، اما لبهٔ پایینی کاشی دیوار روی کاشی کف مینشیند و آن درز باید «درز انعطافپذیر» باشد، یعنی درزی که با ماستیک پر میشود و نه با دوغاب بندکشی. اگر همان درز بندکشی شود، اولین حرکت لایهٔ کاشی در آن آزاد میشود و ترکی خطی در پای دیوار میافتد. باور پشت این خطا این است که بند و ماستیک هر دو یک کار میکنند.
در هر دو ترتیب، درز محیطی سر جای خود میماند: فاصلهای که در تمام ضخامت کاشی و چسب، دور تا دور کار باقی میماند، در برخورد با دیوار، ستون، آستانهٔ در، و هر چیز ثابتی مانند وان یا پایهٔ کابینت. توالی گامهای مشترک نشاندن و بندکشی در [مراحل مشترک اجرای کاشی](آموزش کاشیکاری و سرامیککاری) آمده است.
جزئیاتی که فقط در فضای مرطوب پیش میآیند
آنچه در ادامه میآید فقط تفاوتهاست. روش عمومی نشاندن، برش و بندکشی در همهٔ این نقاط همان است که در صفحهٔ عمومی کاشیکاری آمده.
دور کفشور
شیب باید تا خود دریچه ادامه پیدا کند، و قطعههای اطراف دریچه همانهایی هستند که این ادامه را میسازند یا خراب میکنند.
- شکل دریچه را از روی خود دریچه روی قطعهٔ کاشی منتقل کنید.
- برش را حدود یکی دو میلیمتر داخل خط انجام دهید، تا لبهٔ برش زیر قاب دریچه بماند.
- قطعه را بنشانید و بررسی کنید که سطحش تا لبهٔ دریچه شیب داشته باشد.
- لبهٔ بالایی دریچه را چند میلیمتر پایینتر از سطح کاشی مجاور تنظیم کنید.
برش خشک کاشی با سنگ فرز، گرد ریز سیلیس تولید میکند که در فضای بستهٔ یک سرویس بهداشتی ساعتها معلق میماند. برشهای دور دریچه را بیرون از فضا انجام دهید، یا از دستگاه برش تر استفاده کنید.
دور وان و زیردوشی
وان و «زیردوشی»، یعنی کاسهٔ کمعمقی که دوش داخل آن قرار میگیرد، هر دو پیش از کاشیکاری دیوار در جای خود نصب میشوند. ترتیب کار سه نکته دارد.
نخست، وان باید پیش از درزبندی پر و بارگذاری شود. وان خالی و وان پر از آب در یک ارتفاع نمینشینند، چون وزن آب پایهها و کف زیر آن را کمی جمع میکند. اگر درز میان کاشی و لبهٔ وان وقتی وان خالی است پر شود، پس از اولین بار پر شدن همان درز باز میشود.
دوم، کاشی روی لبهٔ وان ننشیند. ردیف پایینی کاشی دیوار باید کمی بالاتر از لبهٔ وان تمام شود و فاصلهٔ میانشان باز بماند.
سوم، این فاصله با ماستیک انعطافپذیر پر میشود و نه با دوغاب بندکشی، چون وان با هر بار پر و خالی شدن نسبت به دیوار حرکت میکند.
زیر درِ ورودی و آستانه
بازشوی در، جایی است که هم عایق و هم آب باید متوقف شوند. عایق در این نقطه به «مانع آب» ختم میشود: قطعهای که در عرض بازشو کار گذاشته میشود و لبهٔ قائم آن همتراز کف تمامشده تمام میشود، تا لبهٔ عایق روی آن بالا بیاید و پشت آستانه پنهان بماند.
اگر ناحیهٔ دوش در فاصلهٔ کمی از بازشو باشد، مانع قائم هم لازم میشود تا آب پیش از رسیدن به بازشو متوقف شود.
- مانع آب را پیش از اجرای عایق در بازشو کار بگذارید.
- لبهٔ عایق را روی مانع بالا بیاورید و با نوار مهار کنید.
- کاشی کف را تا لبهٔ مانع اجرا کنید.
- آستانه را پس از کاشیکاری دو طرف نصب کنید.
افزایش ارتفاع کف را در همینجا کنترل کنید. اگر مجموع لایهها کف را چند سانتیمتر بالا آورده باشد، ممکن است در دیگر باز نشود؛ این را در گام حساب ارتفاع لایهها سنجیدهاید و نتیجهاش اینجا خودش را نشان میدهد.
هماهنگ کردن بند کف و دیوار
در فضای مرطوب سه چیز همزمان جای محورها را قید میزند: دریچهٔ کفشور، خط دیدِ کسی که در را باز میکند، و بند دیوار.
بندهای کف و دیوار را روبهروی هم بگیرید. برای این کار عرض قطعهٔ کف و عرض قطعهٔ دیوار را پیش از شروع با هم مقایسه کنید و اگر یکی نبودند، محور را طوری بگذارید که دستکم بندهای دیوارِ روبهروی در با بندهای کف در یک خط بیفتند.
نقطهٔ شروع را از خط دید بگیرید: ردیف کامل را جایی بگذارید که چشم اول به آن میافتد، و ردیف بریده را به سمت دیواری ببرید که پشت در یا زیر کابینت پنهان میماند. در فضایی که کفشور در میانه است، این دو قید گاهی با هم نمیخوانند؛ آنوقت اولویت با کفشور است، چون بندهای کف باید مسیر شیب را دنبال کنند.
عبور لوله، دریچهٔ بازدید و پریز
هر سوراخی که از عایق رد شود، یک نقطهٔ نشت بالقوه است تا وقتی که آببند شود.
- هر لولهٔ عبوری از کف یا از دیوارِ عایقشده، با بوشن آببند بسته میشود. ماستیک دور لوله همان کار را نمیکند: ماستیک به سطح بیرونی لوله میچسبد و با حرکت حرارتی لوله از آن جدا میشود، در حالی که بوشن بخشی از خود لایهٔ عایق است.
- زیر تراز آبماندگی، یعنی هر ارتفاعی که آب میتواند تا آن بالا بیاید، هیچ سوراخی در عایق باز نمیماند.
- دریچهٔ بازدید را بالاتر از تراز آبماندگی جانمایی کنید و لبههای آن را در عایق دفن کنید.
- پریز و کلید در محدودهٔ پاشش آب جانمایی نمیشود؛ جای آنها را پیش از کاشیکاری روی قطعهها منتقل کنید.
بندکشی و درزهای انعطافپذیر در فضای مرطوب
در فضای مرطوب، هر درزی بندکشی نمیشود. درزهایی که میان دو سطح با حرکت متفاوت قرار دارند، با ماستیک انعطافپذیر پر میشوند، و بند سیمانی در آنها ترک میخورد و میریزد.
- درز محیطی، دور تا دور کار، در برخورد با دیوار و ستون و آستانه.
- درز اتصال کف و دیوار.
- کنج قائم میان دو دیوار.
- درز دور دریچهٔ کفشور.
- درز دور وان.
- درز دور قاب زیردوشی.
بقیهٔ درزها بندکشی میشوند. زمان شروع، تقویم نیست: یک اسپیسر را بیرون بکشید، و اگر بیرون آمد بیآنکه کاشی جابهجا شود و کاشی زیر فشار انگشت حرکت نکرد، کار آمادهٔ بندکشی است.
انتخاب ماده در فضای مرطوب محدودتر از فضای خشک است. دوغاب دستساز از پودر سنگ و سیمان سفید در برابر آب و سایش رفتار کنترلشدهای ندارد و اینجا به کار نمیآید. پودر بندکشی کارخانهای با ردهٔ بهبودیافته بردارید، یعنی ردهای که هم جذب آب کاهشیافته و هم مقاومت سایش را روی بسته اعلام کرده است (در ردهبندی بینالمللی، CG۲ با نشانههای W و A). جایی که سطح شستوشوی سنگین میبیند، بند رزینی انتخاب بهتری است.
اگر روی بستهٔ موجود هیچ ردهای درج نشده بود، معیار جایگزین کاربرد اعلامشدهٔ سازنده است: بستهای که کاربردش را برای فضای مرطوب یا برای سطوح در تماس دائم با آب نوشته، و نه بستهای که فقط «بندکشی عمومی» روی آن آمده است.
آزمون درستی کار و روزهای اول پس از اجرا
آزمون تعیینکنندهٔ این کار، پیش از کاشیشدن انجام شده است. آنچه پس از پایان کار میسنجید، اجرای کاشی است و نه آببندی.
- آزمون آب، روی کف تمامشده. یک سطل آب را روی کف خالی کنید و مسیرش را تماشا کنید. آب باید بدون توقف به کفشور برسد و پس از چند لحظه هیچ گودالی روی سطح نماند.
- آزمون ضربه، پس از گرفتن کامل چسب. با دستهٔ چوبی روی همهٔ قطعهها ضربهٔ سبک بزنید. صدای بم و توخالی یعنی زیر آن قطعه حفره مانده است.
- بازبینی درزها. درزهای انعطافپذیر باید یکنواخت و بدون منفذ پر شده باشند و هیچکدام دوغاب نگرفته باشند.
تا وقتی چسب کاملاً نگرفته، روی کار تردد نکنید؛ زمان لازم روی کیسهٔ چسب آمده و با دمای پایین طولانیتر میشود. شستوشو با آب فراوان را هم به پس از گرفتن کامل چسب و بندکشی موکول کنید.
نتیجهٔ این کار تأخیری است. کفی که در روز آخر آزمون آب را قبول میشود، هنوز چیزی دربارهٔ آببندی زیر کاشی نمیگوید؛ آن را آزمون پیش از کاشی گفته بود، و اگر انجام نشده باشد، نخستین خبر معمولاً از سقف واحد پایین میرسد.
خطاهای رایج کاشیکاری حمام و باور پشت هرکدام
هر ردیف این جدول، خطایی است که تکرار میشود. ستون سوم مهمتر از ستون دوم است: علت میگوید چه اتفاقی افتاده، و باور میگوید چرا کسی آن کار را کرده است.
| نشانه | علت | باور پشت آن | اقدام |
|---|---|---|---|
| نم روی سقف واحد پایین، دور محل کفشور | عایق پیش از رسیدن به بدنهٔ کفشور تمام شده | رساندن عایق تا نزدیکی کفشور کافی است | کاشی همان ناحیه برداشته و خاتمهٔ عایق روی فلنج ساخته شود |
| نم پراکنده در دیوار مجاور، بدون نشتی مشخص | نبود عایق یا کوتاه بودن بالاآمدگی، و اتکا به بندکشی | بندکشی از نفوذ رطوبت به زیر کاشی جلوگیری میکند | بدون برداشتن کاشی اصلاح نمیشود؛ در اجرای بعدی گسترهٔ عایق رعایت شود |
| ماندن آب روی کف پس از هر شستوشو | شیب ناکافی، ناپیوسته، یا دارای نقطهٔ تخت | شیب را با چسب درست میکنیم | کاشی برداشته و شیب در لایهٔ زیرین دوباره ساخته شود |
| جدا شدن نوار از کنج و نم در محل اتصال کف و دیوار | نوار روی عایق عملآمده چسبانده شده | نوار را روی عایق خشک هم میشود چسباند | همان ناحیه تا بستر پاک و نوار در لایهٔ خیس عایق تازه دفن شود |
| گهواره کردن قطعههای بزرگ کف و گودال در گوشهٔ آنها | قطعهٔ بزرگ روی شیب مرکب چند صفحهای | فاصلهٔ زیر قطعه را با چسب بیشتر پر میکنیم | قطعهها با ابعاد متناسب با شمار صفحههای شیب تعویض شوند |
| ترک خطی در بند پای دیوار، در ماههای اول | درز اتصال کف و دیوار بندکشی شده | بند و ماستیک هر دو یک کار میکنند | بند همان خط تخلیه و با ماستیک انعطافپذیر پر شود |
| جدا شدن کاشی همراه با لایهٔ عایق | کاشیکاری روی عایق عملنیامده | سطحی که خشک به نظر میرسد، آماده است | سطح تا بستر پاک و کار از مرحلهٔ عایق تکرار شود |
تمرین این کار، و آنچه از متن منتقل نمیشود
آنچه از این صفحه به دست میآید، عددها و ترتیب کار است: باند شیب، ارتفاع بالاآمدگی، نقطهٔ خاتمهٔ عایق، و جایگاه آزمون آببندی در توالی کار. آنچه با خواندن به دست نمیآید، سه چیز است: حس ماله هنگام کشیدن یک شیب پیوسته و تشخیص گودی باقیمانده پیش از آنکه آب نشانش بدهد؛ نگهداشتن ضخامت یکنواخت لایهٔ عایق روی سطحی که شیب دارد؛ و فشاری که قطعه را روی بستر شیبدار مینشاند بدون آنکه گهواره کند. اینها از راه تکرار به دست میآیند، و برای این حرفه مسیر تمرینشده هم وجود دارد.
ترتیبی که خطای اولین کارها را ارزان نگه میدارد، فضای مرطوب را در آخر میگذارد. یک دیوار خشک و کمدید، بعد کف یک اتاق خشک، بعد دیوار، و در پایان حمام؛ چون خطا در شیب و عایق تا ماهها دیده نمیشود و اصلاحش تخریب میخواهد.
با آنچه در این صفحه آمد میتوانید شیب را حساب و اجرا کنید، عایق را تا ارتفاع و با جزئیات درست بسازید، پیش از اولین کاشی آببندی را بسنجید، و کاشی و بند متناسب با فضای مرطوب انتخاب کنید. چیزی که پس از پایان کار بیش از همه خراب میشود، همان آزمون آببندی است: حذف میشود چون یک شبانهروز به کار اضافه میکند، و همان یک شبانهروز تنها فرصتی است که برای دیدن نشت وجود دارد.