کدامیک از این چهار وضعیت، وضعیت شماست
روش کار، مواد لازم، و حتی اینکه امروز میتوان شروع کرد یا نه، همه از وضعیت فعلی سطح بیرون میآیند. پیش از خرید نخستین قوطی رنگ، مشخص کنید دیوار شما در کدامیک از چهار وضعیت زیر است.
گچ تازه و رنگنخورده. سطح گچی بدون هیچ لایهٔ رنگ، در بنای نوساز یا در فضایی که تازه گچکاری شده است. این وضعیت پیش از هر کاری یک آزمون دارد و ممکن است پاسخش «هنوز نه» باشد.
سطح رنگشدهٔ سالم و مات. رنگ قبلی چسبیده است، پوسته نمیدهد، و زیر نور برق نمیزند. سادهترین وضعیت، و تنها وضعیتی که ممکن است بتوان آستر را از آن حذف کرد.
سطح رنگشدهٔ براق یا پوسته. رنگ قبلی زیر نور جلا دارد، یا در نقطههایی ورقه شده است. در این وضعیت، سنباده بهتنهایی کافی نیست و یک آستر واسط لازم میشود.
دیوار نمناک یا کپکزده. لکهٔ تیره یا سبز روی سطح، پوستهٔ باددارِ رنگ، یا بوی نم. این وضعیت پیش از هر رنگی یک کار ساختمانی میطلبد.
بیشترین هزینهای که در این مرحله پرداخت میشود از تشخیص اشتباه میآید. کسی که سطح براق را سالم و مات میبیند، رنگ پایهآب را مستقیم روی آن اجرا میکند و شش هفته بعد ورقه شدن را از گوشهٔ دیوار میبیند. باوری که این خطا را میسازد این است که هر رنگی روی هر سطحی میچسبد؛ چسبندگی در عمل خاصیت اتصال دو لایه است و نه خاصیت رنگ تازه.
آزمون تشخیص رنگ موجود روی دیوار
سه تصمیم بعدی شما، یعنی انتخاب آستر، انتخاب بتونه و انتخاب سنباده، همه به یک پرسش وابستهاند: هماکنون چه رنگی روی دیوار است. رنگهای ساختمانی به دو خانواده تقسیم میشوند، پایهآب و روغنی، و از روی ظاهر نمیتوان با اطمینان تشخیصشان داد. این آزمون در چند دقیقه پاسخ میدهد.
- یک نقطهٔ کمدید انتخاب کنید، مثلاً پشت کمد یا پایین دیوار.
- همان نقطه را با آب و شویندهٔ ملایم بشویید.
- بگذارید کاملاً خشک شود.
- پنبه یا تکهپارچهای را به الکل یا استون آغشته کنید.
- چند ثانیه با فشار روی نقطه بکشید.
- پنبه را نگاه کنید.
اگر رنگ به پنبه منتقل شده باشد، رنگ روی دیوار پایهآب است. اگر پنبه تمیز مانده باشد، رنگ روغنی است. روی دیوار سفید این تفاوت با پنبهٔ سفید دیده نمیشود، پس برای سطح روشن از پارچهٔ رنگی استفاده کنید.
نتیجه سه چیز را قطعی میکند. رنگ پایهآب روی سطح پایهآبِ سالم بدون آستر واسط اجرا میشود؛ رنگ پایهآب روی سطح روغنی فقط با آستر چسبنده اجرا میشود؛ و بتونه باید همخانوادهٔ رنگی باشد که رویش میآید.
تکرار این آزمون در هر اتاق لازم است، و روی هر درب و چارچوب جداگانه. در یک خانه ممکن است دیوارها در یک سال رنگ شده باشند و درها در سالی دیگر، با دو خانوادهٔ متفاوت.
آیا گچ و دیوار بهاندازهٔ کافی خشک است
گچِ تازه اجراشده مقدار زیادی آب دارد که باید از سطح بیرون برود. پوشاندن آن با رنگ، پیش از آنکه این آب خارج شود، رطوبت را پشت فیلم رنگ حبس میکند؛ رطوبت بعداً راه خروج خودش را باز میکند و رنگ را با خودش میبرد. مقیاس زمانی این خشک شدن هفتههاست و نه روز، و به ضخامت گچ، دمای فضا و تهویه بستگی دارد. ملاک، تقویم نیست، بلکه همین سه نشانه است.
- رنگ سطح را نگاه کنید. سطح آماده، رنگی یکنواخت و روشن دارد و هیچ لکهٔ تیرهتری در گوشهها، پای دیوار و پشت رادیاتور باقی نمانده است.
- کف دست را روی چند نقطه بگذارید. سطح نباید سرد و نمناک باشد.
- یک تکه نایلون شفاف را با چسب و از هر چهار طرف کاملاً به دیوار بچسبانید و یک شبانهروز رهایش کنید. اگر پس از آن روی سطح داخلی نایلونِ چسباندهشده قطرههای میعان نشسته باشد، زیرکار هنوز آب پس میدهد.
جواب قطعیتر را رطوبتسنج سطحی میدهد. آنجا که چنین ابزاری در دسترس است، عدد آن بر هر سه نشانهٔ بالا مقدم است.
تا وقتی حتی یکی از این سه نشانه منفی است، هیچ گام دیگری از این صفحه اجرا نمیشود. نه بتونه، نه آستر و نه رنگ. زیرکار نمناک، هر لایهای را که رویش بیاید پس میزند.
خطایی که در این مرحله تکرار میشود این است که سطح به دست خشک بیاید و همان لحظه رنگ بخورد. باوری که آن را میسازد این است که خشکی به لمس یعنی خشکی زیرکار؛ در عمل، چند میلیمتر بیرونیِ گچ زودتر از بدنهٔ آن خشک میشود و همین لایه است که زیر دست حس میشود.
انواع رنگ ساختمانی و اینکه هرکدام کجا جواب میدهد
سه خانوادهٔ رنگ در نقاشی داخلی به کار میآیند. معیارهایی که در جدول زیر آمدهاند همانهایی هستند که بر اجرا اثر میگذارند، و نه فهرست ویژگیهای تبلیغاتی.
| معیار | رنگ پلاستیک | رنگ اکریلیک | رنگ روغنی |
|---|---|---|---|
| کجا جواب میدهد | سقف و دیوار اتاقهای کمرفتوآمد | دیوار فضاهای پررفتوآمد و نیمهمرطوب | درب و پنجرهٔ چوبی و فلزی |
| حلال و رقیقکننده | آب | آب | تینر |
| بازهٔ رقیقسازی لایهٔ رویه | ۱۰ تا ۱۵ درصد حجمی | ۱۰ تا ۱۵ درصد حجمی | نسبت تینر با نوع تینر فرق میکند و در صفحهٔ اجرای رنگ روغنی آمده است |
| حداقل فاصله تا لایهٔ بعد | ۲ تا ۴ ساعت | ۲ تا ۴ ساعت | چند برابر رنگ پایهآب |
| مقاومت در برابر سایش تر | معمولاً پایینتر | معمولاً بالاتر | بالا |
| بو و الزام تهویه | کم | کم | زیاد، همراه با خطر آتشگیری حلال |
عدد رقیقسازی و عدد فاصلهٔ لایهها روی قوطیِ همان محصول نوشته شده است و همان عدد بر بازهٔ بالا مقدم است. بازه برای وقتی است که برگهٔ محصول در دسترس نباشد.
«نرخ پوشش» مقدار سطحی است که یک لیتر رنگ در یک لایه میپوشاند و بر حسب متر مربع بر لیتر نوشته میشود. این عدد ثابت نیست و جنس زیرکار تعیینش میکند: روی سطح صاف و آسترخورده حدود ۸ تا ۱۲ متر مربع بر لیتر، و روی گچ خام یا سطح بافتدار حدود ۶ تا ۱۰. برآورد خرید از همین عدد بیرون میآید.
صفت «قابل شستشو» که روی بیشتر قوطیها آمده، بهتنهایی هیچ چیز را تضمین نمیکند و بخش بعد نشان میدهد چه چیزی جای آن را میگیرد.
برای رنگآمیزی درب و پنجره و هر سطح چوبی یا فلزی، توالی کار و رژیم ایمنی با آنچه در این صفحه میآید فرق میکند؛ آن توالی در [کار با رنگ روغنی، مرحله به مرحله](موضوع: نقاشی ساختمان با رنگ روغن) آمده است.
کنیتکس و بلکا در فهرست بالا نیستند، چون پوشش بافتدار نما هستند و نه رنگ داخلی: با پیستولهٔ مخصوص اجرا میشوند و کار دیگریاند. فهرست ترکیباتی هم که در بازار برای کنیتکس تکرار میشود از هیچ سند فنی بیرون نیامده است، پس اگر قرار است در فضای بسته اجرا شود، ترکیب و الزامات ایمنی را از برگهٔ فنی و ایمنی خودِ تولیدکننده بخواهید و نه از توضیح فروشنده.
قابل شستشو بودن رنگ یعنی چه
استاندارد اروپاییِ طبقهبندی رنگهای داخلی، بهجای این صفت، مقاومت در برابر سایش تر را اندازه میگیرد و رنگ را در پنج کلاس مینشاند. روش آزمون یک استاندارد ایزو است: فیلم رنگ زیر سایش مرطوب قرار میگیرد و آنچه سنجیده میشود کاهش ضخامت فیلم پس از شمار مشخصی چرخه است.
| کلاس | کاهش ضخامت فیلم پس از ۲۰۰ چرخه | در عمل یعنی |
|---|---|---|
| کلاس ۱ | کمترین | شستوشوی مرطوب موضعی و مکرر را تحمل میکند |
| کلاس ۲ | بیشتر از کلاس ۱ | شستوشوی مرطوب موضعی و گاهبهگاه، مثلاً دور کلید و پریز |
| کلاس ۳ | بیشتر از کلاس ۲ | ادعای تمیزشوندگی طبق همان استاندارد برای آن اظهار نمیشود |
| کلاس ۴ | بیشتر از کلاس ۳ | در عمل فقط گردگیری خشک |
| کلاس ۵ | بیشترین | در عمل فقط گردگیری خشک |
آنجا که قوطی این کلاس یا معادل ملیاش را اعلام کرده باشد، انتخاب مستقیم است: برای آشپزخانه، راهرو و اتاق کودک کلاس ۱ یا ۲ بگیرید و برای سقف و اتاق کمرفتوآمد پایینتر هم کافی است. آنجا که هیچ کلاسی روی محصول درج نشده باشد، بهجای پرسیدن اینکه «قابل شستشو هست یا نه»، از فروشنده برگهٔ فنی محصول را بخواهید و در آن دنبال مقاومت در برابر سایش تر بگردید. رنگی که سازندهاش این عدد را منتشر نکرده، عملاً ادعای اثباتنشدهای دربارهٔ شستوشو دارد.
یک شرط دوم هم هست که در بازار گفته نمیشود: فیلم رنگ حدود ۲۸ روز پس از آخرین لایه به کلاس اعلامشدهاش میرسد. دیواری که در هفتهٔ اول شسته شود آسیب میبیند، هر کلاسی که رنگش داشته باشد. شکایت رایجی که از رنگهای گرانقیمت شنیده میشود از همینجا میآید، و باوری که پشتش نشسته این است که برچسب روی قوطی از روز اول معتبر است.
آستر و بتونه: کِی لازماند و کدامیک
«آستر» لایهای است که میان زیرکار و رنگ رویه اجرا میشود تا مکش سطح را یکسان کند یا چسبندگی بسازد. «بتونه» خمیری است که فرورفتگی و ترک مویی سطح را پر میکند. یکی از این دو به وضعیت زیرکار مربوط است و دیگری به عیوب آن؛ هر دو تصمیم پیش از خرید گرفته میشوند، چون هر دو در برآورد مقدار وارد میشوند.
نیاز به آستر را تخلخل و قلیاییت زیرکار تعیین میکند، نه شیمی رنگ رویه. عبارتی که در بازار تکرار میشود و میگوید فلان رنگ به زیرسازی احتیاج ندارد، این دو را جابهجا گرفته است: گچ خام هر رنگی را که رویش بیاید بهطور ناهمگن میمکد و پوشش لکهای تحویل میدهد، و این خاصیت گچ است و نه خاصیت رنگ.
روی سطح رنگشدهٔ سالم و مات، که خانوادهٔ رنگش با رنگ جدید یکی است، آستر اختیاری است. در سه وضعیت دیگر اختیاری نیست.
بتونه باید همخانوادهٔ رنگی باشد که روی آن میآید. بتونهٔ روغنی زیر رنگ روغنی، و بتونهٔ پلاستیکی یا اکریلیکی زیر رنگ پایهآب. جایی که این تناسب رعایت نشود، لکهٔ وصله پس از رنگ با اختلاف براقی خودش را نشان میدهد.
سه دیوار یک آپارتمان نمونه، سه تصمیم متفاوت میگیرند. دیوار پذیرایی که رنگ پلاستیکِ سالم دارد و صاف است، نه آستر میخواهد و نه بتونه. دیوار اتاقی که تازه گچکاری شده، لایهٔ نفوذکنندهٔ اول میخواهد و بتونه فقط روی عیوب موضعی. چارچوب درب که رنگ روغنی براق دارد و قرار است پایهآب بخورد، سنباده و پس از آن آستر چسبنده میخواهد، و بتونهٔ روغنی روی خشهایش.
چقدر رنگ، آستر و بتونه بخرید
مقدار رنگ از سه عدد بیرون میآید: مساحت خالص سطح، تعداد لایه، و نرخ پوششی که در بخش انواع رنگ آمد. فرمولی که در بازار میچرخد این سه را جابهجا میکند و برای اتاق بزرگ عدد کوچکتری میدهد. رابطهٔ درست این است:
مقدار رنگ بر حسب لیتر برابر است با مساحت بر حسب متر مربع، ضرب در تعداد لایه، تقسیم بر نرخ پوشش بر حسب متر مربع بر لیتر.
- مساحت دیوارها را حساب کنید: محیط اتاق ضرب در ارتفاع.
- مساحت دربها و پنجرهها را از آن کم کنید.
- مساحت سقف را جدا نگه دارید، چون معمولاً رنگ دیگری میخورد.
- نرخ پوشش را از وضعیت زیرکار انتخاب کنید: ۸ تا ۱۲ روی سطح آسترخورده، و ۶ تا ۱۰ روی گچ خام یا سطح بافتدار.
- عدد را در فرمول بگذارید.
- دستکم ۱۰ درصد به نتیجه اضافه کنید، برای طاقچه و لبه و آنچه از چشم افتاده است.
اتاقی به ابعاد ۴ در ۳ متر و ارتفاع ۲.۷ متر را در نظر بگیرید که یک درب و یک پنجره دارد. محیط اتاق ۱۴ متر است و مساحت ناخالص دیوارها ۳۷.۸ متر مربع. با کسر حدود ۳.۵ متر مربع برای درب و پنجره، مساحت خالص نزدیک ۳۴ متر مربع میماند. دیوارها آسترخوردهاند و نرخ پوشش ۱۰ گرفته میشود: ۳۴ ضرب در ۲ لایه تقسیم بر ۱۰ میشود ۶.۸ لیتر، و با حاشیهٔ ۱۰ درصد نزدیک ۷.۵ لیتر. سقف با مساحت ۱۲ متر مربع و همان نرخ پوشش، ۲.۴ لیتر میخواهد و با حاشیه نزدیک ۲.۷ لیتر.
پاشش با پیستوله حدود ۱۰ درصد رنگ بیشتر مصرف میکند و این درصد روی نتیجهٔ بالا اضافه میشود.
آستر و بتونه با همین منطق شمرده میشوند، با این تفاوت که بتونه فقط روی سطح معیوب میرود و مقدارش را باید از روی همان عیوبی که در بازدید دیدید تخمین بزنید.
رنگ لازم برای یک فضا را یکجا بخرید. تناژ رنگ میان دو نوبت تولید تفاوت جزئی دارد و این تفاوت روی دیوار، در محل تلاقی دو پهنه، دیده میشود. کم آوردن رنگ در نیمهٔ کار، خطایی است که با خرید دوباره جبران نمیشود.
ابزار و مواد لازم
بدون اینها کار پیش نمیرود:
- غلتک همراه با سینی. جنس پرز غلتک را از روی پایهٔ رنگ انتخاب کنید: الیاف مصنوعی مانند نایلون و پلیاستر برای رنگ پایهآب، و الیاف طبیعی برای رنگ روغنی.
- قلمموی سرتخت برای نوارهای پهن و قلمموی زاویهدار برای گوشهها و دور چارچوب.
- کاردک، برای اجرای بتونه و برای فشردن چسب نقاشی روی لبه.
- سنباده در سه شماره، چون هر مرحله شمارهٔ خودش را دارد و یک شماره برای کل کار جواب نمیدهد.
- چسب نقاشی، برای قرنیز و چارچوب و هر چیزی که جدا نمیشود.
- پارچهٔ جاذب یا برزنت، برای پوشاندن کف.
- نردبان.
- ماسک اندازهخورده و عینک محافظ.
کار را تمیزتر و سریعتر میکنند: میکسر برقی برای هم زدن رنگ، دستهٔ بلند غلتک، و چراغ کارگاهی قابل حمل برای دیدن سطح از زاویهٔ مورب.
غلتک ارزانقیمت، گرانترین قلم این فهرست است. پرز آن هنگام کار کنده میشود و روی رنگ تر میماند؛ پس از خشک شدن، برداشتن آن یعنی سنباده زدن و رنگ زدن دوبارهٔ همان پهنه. تصوری که این خرید را میسازد این است که غلتک فقط دستهای است که رنگ را جابهجا میکند و همه یکیاند.
هر غلتک و قلمموی نو را پیش از نخستین استفاده بشویید و خشک کنید، تا پرز و گردوغبار کارخانهایاش وارد رنگ نشود.
در این کار واقعاً چه چیزی خطرناک است
چهار خطر واقعی در نقاشی داخلی وجود دارد و هیچکدام در ظاهر کار پیدا نیست.
- بخار حلال. رنگ روغنی و تینر در فضای بسته بخار میدهند. تهویه به بیرون، یعنی پنجرهٔ باز یا فن تخلیه، در تمام مدت کار برقرار بماند.
- گردوغبار سنبادهزنی. لایههای رنگ قدیمی در بناهای قدیمی ممکن است حاوی فلز سنگین باشند. این لایهها را خشک سنباده نزنید و با حرارت نسوزانید؛ سطح را پیش از سنباده مرطوب کنید و ماسک اندازهخورده بزنید. ماسک پارچهای این ذرات را نمیگیرد.
- آتشگیری حلال. تینر و نفت بخار قابل اشتعال میدهند.
- سقوط از نردبان. نردبان روی سطح تراز و کاملاً باز بایستد و بالاترین پله جای ایستادن نیست.
ظرف تینر و پارچههای آغشته به آن را از شعله، بخاری و هر منبع حرارت دور نگه دارید، و در فضایی که با حلال کار میکنید سیگار روشن نکنید. بخار حلال از خودِ مایع سنگینتر است و روی کف جمع میشود.
خطای رایج این بخش، سنباده زدن خشک یک اتاق بسته است. باوری که آن را میسازد این است که گرد سنباده فقط کثیفکاری است و در پایان کار جارو میشود؛ ذراتی که در این حالت وارد هوا میشوند تا ساعتها معلق میمانند و آنچه جارو میشود فقط بخش نشستهٔ آنهاست.
چه وقت نباید رنگ زد
رنگ در همهٔ شرایط تشکیل فیلم نمیدهد. سازندگان برای اجرا سه شرط میگذارند و بیرون از این سه شرط، فیلمی که ساخته میشود چسبندگی و مقاومت اعلامشده را ندارد.
- رطوبت نسبی فضا زیر حدود ۸۵ درصد باشد.
- دمای سطحی که رنگ میخورد دستکم ۱۰ درجهٔ سلسیوس باشد.
- دمای همان سطح دستکم ۳ درجه بالاتر از نقطهٔ شبنم باشد.
«نقطهٔ شبنم» دمایی است که بخار آب هوا در آن روی سطح به قطره تبدیل میشود. سنجش دقیقش ابزار میخواهد، اما نشانهٔ نقض شدنش را میشود دید: وقتی روی شیشهٔ پنجره یا روی لولهٔ سرد و دیوار نمای شمالی میعان نشسته باشد، فاصلهٔ دما تا نقطهٔ شبنم کم شده است و همان سطح رنگ نمیگیرد.
نقض هریک از این سه شرط اثر متفاوتی دارد. رطوبت بالا خشک شدن را کش میدهد و فیلم را نرم نگه میدارد؛ دمای پایین تشکیل فیلم را ناقص میگذارد و پودری شدن سطح را در پی دارد؛ و میعان روی سطح، لایهای از آب میان رنگ و زیرکار میگذارد که چسبندگی را از بین میبرد.
نقض شرط دما و شرط شبنم را همان روز نمیبینید. سطح ظاهراً درست درمیآید و چند هفته بعد، با چسبندگی ضعیف و لکه، خودش را نشان میدهد. در هوای سرد، رنگ زدن را به عقب بیندازید یا فضا را پیش از شروع گرم کنید و دمایش را تا پایان خشک شدن ثابت نگه دارید.
آمادهسازی فضا و سطح
هرچه در این بخش میآید پیش از باز کردن قوطی رنگ رویه انجام میشود. ترتیب چهار زیربخش قابل جابهجایی نیست، چون هر کدام سطحی تحویل میدهد که بعدی روی آن کار میکند.
تخلیه و پوشاندن
- اثاث سبک را از اتاق بیرون ببرید.
- اثاث سنگین را وسط اتاق جمع کنید و رویش را بپوشانید.
- برق مدار همان اتاق را قطع کنید.
- قاب کلید و پریز را باز کنید و کنار بگذارید.
- لوستر و دیوارکوب را در صورت امکان جدا کنید و روی چراغهای ثابت سقفی را با نایلون و چسب بپوشانید.
- همهٔ قطعات جداشده و پیچهایشان را در یک ظرف علامتدار بگذارید.
- کف را با پارچهٔ جاذب یا برزنت بپوشانید.
- روی قرنیز و چارچوب چسب نقاشی بزنید و لبهٔ چسب را با کاردک فشار دهید.
پوشاندن کف با نایلون بهجای پارچه، کار را سختتر میکند: نایلون رنگ ریخته را جذب نمیکند، قطره روی آن خیس میماند و با کفش به بقیهٔ خانه منتقل میشود.
تمیزکاری، چربیزدایی و برخورد با نم و کپک
سطح تمیز، سطحی است که هیچ چیزی میان زیرکار و رنگ نمانده باشد. گردوغبار، چربی و رشد زنده، هر سه چسبندگی را از بین میبرند و هر سه با روش خودشان برداشته میشوند.
- گردوغبار سطح و سقف را با جارو یا پارچهٔ خشک بگیرید.
- سطحهای چرب، بهویژه دیوار آشپزخانه و بالای اجاق، را با آب و شویندهٔ معمولی بشویید و با آب تمیز آبکشی کنید. چربی باقیمانده، آستر را هم پس میزند.
- بگذارید سطح کاملاً خشک شود.
لکهٔ تیره روی دیوار دو چیز میتواند باشد. لکهٔ کثیفی با شستوشو برداشته میشود و برنمیگردد. کپک، رشدی زنده است که معمولاً بافت مخملی یا نقطهنقطه دارد، بوی نم همراهش میآید، و پس از شستوشو دوباره ظاهر میشود.
آنجا که کپک تشخیص داده شود، سه کار به همین ترتیب لازم است: رشد کپک را با آب و شویندهٔ معمولی از سطح بردارید، سطح را کاملاً خشک کنید، و منبع رطوبتی را که آن را تغذیه میکند پیدا و رفع کنید. منبع رطوبت معمولاً نشت لوله، عایق ناقص دیوار خارجی یا تهویهٔ ناکافی است و رفعش کاری ساختمانی و بیرون از این صفحه است.
محلول آب و سفیدکنندهٔ کلردار، که در بازار برای این کار توصیه میشود، مرجع محیطزیستی معتبری آن را بهعنوان روش روتین پاکسازی کپک توصیه نمیکند. روی زیرکار متخلخل مانند گچ، کلر در سطح واکنش میدهد و تبخیر میشود، در حالی که آبِ محلول به عمق میرود و همان رطوبتی را میرساند که رشد برای بازگشت لازم دارد. نتیجه سطحی است که رنگش رفته و رشدش نرفته.
سفیدکننده را هرگز با آمونیاک یا شویندهٔ اسیدی مخلوط نکنید. ترکیب اینها گاز سمی تولید میکند و این چیزی است که فقط در لحظهٔ حادثه فهمیده میشود.
خطایی که این بخش را بیاثر میکند، رنگ زدن روی کپکی است که فقط بیرنگ شده. باوری که پشت آن نشسته این است که رفتن رنگ کپک یعنی رفتن کپک؛ آنچه رنگ لکه را میبرد ساختار زندهٔ داخل زیرکار را برنمیدارد و آن ساختار، تا وقتی رطوبت هست، از پشت فیلم رنگ برمیگردد.
بتونهکاری و سنبادهزنی
- سطح را از نزدیک و در نور مورب بازرسی کنید و همهٔ فرورفتگیها، ترکهای مویی و جای میخ را علامت بزنید.
- بتونهٔ همخانواده با رنگ رویه را با کاردک، از پایین به بالا، روی هر عیب بکشید.
- بگذارید بتونه کاملاً خشک شود. زمانش را از برچسب محصول بگیرید و پیش از آن سنباده نزنید.
- وصله را سنباده بزنید تا همسطح دیوار شود.
- لبهٔ وصله را محو کنید، یعنی سنباده را چند سانتیمتر روی دیوار سالم اطراف هم ببرید.
- گرد سنباده را با پارچهٔ نمناک بگیرید و بگذارید سطح خشک شود.
شمارهٔ سنباده را کار تعیین میکند و نه نوع رنگ زیرین. این چهار حالت، چهار شمارهٔ متفاوت میخواهند:
- تراز کردن بتونه و وصله: ۱۲۰ تا ۲۴۰.
- صاف کردن سطح دیوار و گچ: ۱۸۰ تا ۲۴۰.
- مات کردن یک سطح براق پیش از آستر: ۱۸۰ تا ۲۲۰.
- سنبادهزنی سبک میان دو لایهٔ رنگ: ۲۴۰ تا ۴۰۰.
سطح براق شمارهٔ ریزتر میخواهد و نه درشتتر، چون سنبادهٔ درشت روی فیلم براق خط میاندازد و آن خط از زیر لایهٔ بعد پیداست.
وصلهای که تراز شده اما لبهاش محو نشده، پس از رنگ بهصورت هالهٔ مات دور همان نقطه دیده میشود. اختلاف تخلخل میان بتونه و دیوار، مقدار رنگی را که هر ناحیه میمکد تغییر میدهد و همین اختلاف براقی میسازد. تصوری که آن را تولید میکند این است که وقتی دست روی سطح صافی حس میکند، سطح آماده است.
آسترزنی، و لایهٔ نفوذکنندهٔ اول روی گچ تازه
آنچه روی گچ خام اجرا میشود با آنچه روی سطح رنگشده اجرا میشود دو کار متفاوت است، هرچند هر دو زیر رنگ رویه میروند.
روی گچ تازه و رنگنخورده، لایهٔ اول برای بستن مکش زیرکار است. همان رنگ رویه را بردارید و بسیار رقیقتر از حد معمول رقیق کنید؛ در عمل این نسبت به یک به یک نزدیک میشود. فقط همین یک لایه به این شکل اجرا میشود و لایههای بعدی با رقیقسازی متعارف میآیند.
روی سطح رنگشدهٔ براق یا سطحی که خانوادهٔ رنگش با رنگ جدید فرق دارد، آستر چسبنده لازم است. سنباده بهتنهایی کافی نیست: سنباده جلا را میگیرد و آستر است که پل چسبندگی میسازد. افزودن لایهٔ سوم و چهارم رنگ روی چسبندگی شکستخورده، فقط ورقهٔ بزرگتری برای کنده شدن میسازد.
- آستر یا لایهٔ رقیق را با قلممو روی لبهها و گوشهها بزنید.
- سطح باز را با غلتک بپوشانید.
- ضخامت لایهٔ اجراشده با قلممو را با ضخامت لایهٔ غلتکی یکی نگه دارید، وگرنه نوار حاشیه پس از رنگ با بافت متفاوت دیده میشود.
- دستکم یک شبانهروز صبر کنید.
رنگ زدن روی آستری که کاملاً خشک نشده، به پوسته شدن میرسد و این پوسته شدن ماهها بعد شروع میشود. اگر تردید دارید، یک شب دیگر هم صبر کنید؛ هزینهٔ انتظار در برابر هزینهٔ تراشیدن و اجرای دوبارهٔ کل اتاق چیزی نیست.
مراحل رنگآمیزی، به ترتیب
آنچه در ادامه میآید توالی کامل حالت رایج است: دیوار داخلی، رنگ پایهآب، قلممو و غلتک. سطح آماده است و مواد در دسترساند.
آماده کردن و رقیق کردن رنگ
- قوطی را باز کنید و رنگ را با میکسر یا با یک همزن دستی هم بزنید تا یکنواخت شود. قوطی را بهشدت تکان ندهید، چون رنگ خشکشدهٔ کنارهٔ قوطی وارد رنگ میشود.
- اگر بیش از یک قوطی برای این فضا خریدهاید، همه را در یک ظرف بزرگتر با هم مخلوط کنید تا اختلاف تناژ از میان برود.
- مقدار لازم را در ظرف کار بریزید و از قوطی مستقیم مصرف نکنید.
- رنگ را با آب رقیق کنید. برای لایهٔ رویه، رقیقسازی از ۱۰ تا ۱۵ درصد حجمی بیشتر نشود، مگر آنکه برگهٔ محصول عدد دیگری بدهد.
- نتیجه را با کاردک بسنجید: رنگ باید پیوسته و بدون گسست از لبهٔ کاردک سرازیر شود، و روی یک سطح قائم شره نکند.
اختلافی که در بازار دربارهٔ این نسبت وجود دارد، از یک تفاوت واقعی میآید: رنگ در دست شما ممکن است آمادهٔ مصرف عرضه شده باشد یا غلیظ. آنجا که رنگ آمادهٔ مصرف است، همان بازهٔ بالا درست است و بیشتر از آن پوشش را پایین میآورد. آنجا که رنگ غلیظ عرضه شده، نسبت روی قوطی مبناست و آزمون کاردک داور نهایی است. برای پاشش با پیستوله، رنگ رقیقتر از حالت غلتک لازم است و ملاک، گرانروی است و نه نسبت.
رقیقسازی بیش از حد، فیلمی نازکتر از حد لازم میسازد. نتیجهاش را در لایهٔ اول نمیبینید و پس از لایهٔ دوم متوجه میشوید که هنوز زیرکار از زیر پیداست و به لایهٔ سوم نیاز دارید. رنگی که برای دو لایه خریدهاید آنوقت کم میآید.
برش لبهها با قلممو
«برش لبه» یعنی رنگ زدن نواری در جاهایی که غلتک به آنها نمیرسد: خط سقف، گوشهٔ دو دیوار، و حاشیهٔ قرنیز و چارچوب.
- قلممو را تا یکسوم طول پرز در رنگ فرو ببرید.
- با چند ضربه به دیوارهٔ داخلی ظرف، رنگ اضافه را جدا کنید. قلممو را روی لبهٔ ظرف نکشید، چون این کار پرز را از رنگ خالی میکند.
- قلممو را مانند مداد در دست بگیرید.
- نواری به عرض بیشتر از عرض غلتک بزنید، تا غلتک بعداً بتواند روی همین نوار بیاید و بافتش را یکدست کند.
- هر دیوار را جداگانه ببرید و بلافاصله سراغ غلتک همان دیوار بروید.
خطای پرتکرار این مرحله، بریدن لبهٔ همهٔ دیوارهای خانه پیش از دست گرفتن غلتک است. نوار برشی تا رسیدن غلتک خشک میشود و محل تلاقی، پس از رنگ، بهصورت اختلاف بافت در حاشیهٔ سقف دیده میشود. باوری که این ترتیب را میسازد این است که هر ابزار یک بار دست گرفته میشود و کار با آن یکجا تمام میشود.
رنگآمیزی سطح با غلتک
- غلتک را در سینی بغلتانید تا بهطور یکنواخت پر شود، و روی شیب سینی رنگ اضافه را بگیرید.
- اگر سقف هم رنگ میخورد، از سقف شروع کنید و بعد سراغ دیوارها بروید.
- هر دیوار را به پهنههای عمودی به عرض حدود یک متر تقسیم کنید.
- هر پهنه را از بالا به پایین بپوشانید.
- پهنهٔ بعدی را در حالی شروع کنید که لبهٔ پهنهٔ قبلی هنوز تر است، و کمی روی آن سوار کنید.
- یک دیوار را کامل تمام کنید و بعد به دیوار بعدی بروید.
- فشار را یکنواخت نگه دارید و غلتک را برای بیرون کشیدن آخرین رنگ به سطح فشار ندهید.
«لبهٔ تر» همان مرزی است که باید تا رسیدن پهنهٔ بعدی خشک نشود. جایی که این مرز خشک شود، رنگ در آن نقطه دو بار روی هم مینشیند و ضخامت بیشتر، براقی بیشتری میسازد که زیر نور مورب بهشکل یک خط عمودی دیده میشود. تصوری که این خطا را تولید میکند این است که هرجا رنگ خورده باشد در نهایت یکدست درمیآید.
تا اینجا هر عددی که برای اجرا لازم بود روی کاغذ آمده است. آنچه با متن منتقل نمیشود، مقدار باری است که غلتک باید بردارد، سرعتی که لبهٔ تر را باز نگه میدارد، و لحظهای که باید فشار را کم کرد؛ اینها را با دیدن و تکرار زیر نظر کسی یاد میگیرید که خطا را در همان لحظه میگیرد. دورهٔ آموزش نقاشی ساختمان مدرس همین کار را از ابتدا تا انتها پوشش میدهد.
لایهٔ دوم و فاصلهٔ بین لایهها
سه زمان متفاوت در خشک شدن رنگ وجود دارد و یکی گرفتن آنها، متداولترین علت خرابی لایهٔ دوم است.
| مرحله | رنگ پایهآب | رنگ روغنی |
|---|---|---|
| خشک سطحی | ۳۰ تا ۶۰ دقیقه | چند ساعت |
| خشک سخت | ۲ تا ۳ ساعت | یک شبانهروز یا بیشتر |
| حداقل فاصله تا لایهٔ بعد | ۲ تا ۴ ساعت | چند برابر رنگ پایهآب |
خشک سطحی یعنی رنگ به دست نمیچسبد، و این حالت اجازهٔ لایهٔ بعد را نمیدهد. آنچه اجازه میدهد حداقل فاصلهٔ بازرنگ است، و عدد قطعیاش روی قوطی نوشته شده. در فضای سرد یا مرطوب، هر سه ستون این جدول کش میآید و عدد قوطی دیگر معتبر نیست.
- تا پایان حداقل فاصلهٔ بازرنگ صبر کنید.
- اگر روی سطح دانه یا رد پرز میبینید، با سنبادهٔ ۲۴۰ تا ۴۰۰ بهآرامی روی همان نقطه بکشید و گرد را بگیرید.
- لایهٔ دوم را با همان توالی لایهٔ اول اجرا کنید: اول برش لبه، بعد غلتک.
- چسب نقاشی را وقتی بردارید که رنگ خشک سطحی شده اما هنوز کاملاً سخت نشده است. چسبِ برداشتهشده از روی فیلم سخت، لبهٔ رنگ را با خودش میکَند.
روش، بر حسب سطح و نوع رنگ
توالی بالا برای دیوار داخلی نوشته شد. چهار سطح دیگر همان توالی را دارند و در نقطههای مشخصی از آن جدا میشوند.
| سطح | رنگ متعارف | آنچه تغییر میکند |
|---|---|---|
| سقف | پایهآب مات | براقی، عیوب سطح و ناهمواری گچ را نمایان میکند و نور را به چشم برمیگرداند، پس درجهٔ مات انتخاب میشود. کل کف پوشانده میشود و کار پیش از دیوارها انجام میگیرد |
| دیوار فضای مرطوب | پایهآب با کلاس بالاتر | مقاومت در برابر سایش تر باید بالاتر باشد، و تهویهٔ فضا پس از کار اهمیت بیشتری پیدا میکند چون خشک شدن کندتر است |
| درب و پنجرهٔ چوبی یا فلزی | روغنی | حلال، بتونه، ابزار و بازهٔ بازرنگ همگی عوض میشوند و رژیم ایمنی سختگیرانهتر است |
| هر سطحی که رنگ روغنی دارد و پایهآب میخورد | پایهآب روی آستر چسبنده | سنباده مات میکند و آستر چسبنده پل میسازد؛ بدون آستر، اجرا در هر تعداد لایه شکست میخورد |
اجرا با پیستوله، بهجای غلتک، سه چیز را عوض میکند: حدود ۱۰ درصد رنگ بیشتر مصرف میشود، دامنهٔ پوشاندن فضا بهمراتب گستردهتر میشود چون ذرات معلق به همهجا مینشینند، و ماسک گردوغبار جای خودش را به تجهیز حفاظت تنفسی مناسب حلال میدهد. برای یک اتاق مسکونی، غلتک و قلممو کار را با تجهیز کمتر و پوشاندن کمتری تمام میکنند.
آپارتمانی با دیوارهای پایهآب و درهای روغنی، دو کار جداگانه است که در یک روز انجام میشوند: دیوارها با توالی این صفحه پیش میروند، و درها از مرحلهٔ انتخاب بتونه به بعد مسیر خودشان را میگیرند. جزئیات آن مسیر در [اجرای رنگ روغنی روی چوب و فلز](موضوع: نقاشی ساختمان با رنگ روغن) آمده است.
یک اتاق چقدر طول میکشد
بیشتر زمان این کار صرف انتظار میشود و نه اجرا. جدول زیر یک اتاق متعارف را نشان میدهد.
| مرحله | زمان |
|---|---|
| خشک شدن گچ تازه، اگر زیرکار نو باشد | هفتهها |
| تخلیه، پوشاندن و تمیزکاری | نیم روز |
| بتونهکاری | چند ساعت، بهعلاوهٔ زمان خشک شدن روی برچسب محصول |
| سنباده و گردگیری | چند ساعت |
| آستر یا لایهٔ نفوذکنندهٔ اول | چند ساعت اجرا، بهعلاوهٔ دستکم یک شبانهروز انتظار روی گچ تازه |
| لایهٔ اول رنگ | چند ساعت |
| فاصله تا لایهٔ دوم | ۲ تا ۴ ساعت |
| لایهٔ دوم رنگ | چند ساعت |
| تهویه پیش از استفادهٔ عادی از فضا | دستکم ۷۲ ساعت |
| عملآوری کامل فیلم | حدود ۲۸ روز |
اتاقی با زیرکار سالم و رنگخورده، در دو روز کاری تمام میشود. همان اتاق با گچکاری تازه، پیش از آن دو روز، هفتهها انتظار دارد که هیچ کاری آن را کوتاه نمیکند. در سرما و رطوبت بالا، همهٔ ردیفهای این جدول بلندتر میشوند.
از کجا بفهمید کار درست درآمده
بخشی از نتیجه همان روز دیده میشود و بخشی هفتهها بعد.
در روز اول، پس از خشک شدن لایهٔ دوم:
- سطح را از فاصلهٔ نزدیک و بعد از فاصلهٔ چند متری ببینید. پوشش باید یکدست باشد و زیرکار از هیچ نقطهای پیدا نباشد.
- چراغ کارگاهی را کنار دیوار و تقریباً موازی سطح بگیرید. در این نور مورب نباید اختلاف براقی میان نواحی دیده شود.
- حاشیهٔ سقف، گوشهها و دور چارچوب را نگاه کنید. رد غلتک و رد قلممو نباید در محل تلاقی نوار حاشیه با سطح باز پیدا باشد.
- روی وصلههای بتونهکاریشده دقیق شوید. پوشش روی وصله و روی دیوار مجاورش باید یک براقی داشته باشد.
در هفتههای بعد:
- پس از پایان دورهٔ عملآوری، نوار چسب نقاشی را روی یک نقطهٔ کمدید بچسبانید و با یک حرکت بردارید. رنگی که به چسب بیاید یعنی چسبندگی ناکافی است. این آزمون را پیش از پایان عملآوری انجام ندهید، چون در آن مرحله فیلم هنوز به مقاومت نهاییاش نرسیده و نتیجه گمراهکننده است.
- پس از نخستین دورهٔ گرمایش یا سرمایش ساختمان، گوشهها و محل اتصال دیوار به سقف را ببینید. ترکهای مویی ناشی از حرکت ساختمان در همین دوره پیدا میشوند.
عیبهای رایج، علتشان و کاری که باید کرد
الگوی خودِ عیب معمولاً میگوید کدام مرحله اشتباه اجرا شده است.
| نشانه | علت | باوری که آن را میسازد | آزمون و اقدام |
|---|---|---|---|
| پوسته شدن و ورقه شدن رنگ | چسبندگی ناکافی: اجرا روی سطح براق بدون آستر چسبنده، یا اجرا روی آستر خشکنشده | هر رنگی روی هر سطحی میچسبد | لبهٔ ورقه را بلند کنید و ببینید جدایی از کدام لایه رخ داده؛ ناحیه را تا لایهٔ چسبیده بتراشید، سنباده بزنید، آستر چسبنده بزنید و دوباره رنگ کنید |
| طبله شدن، یعنی برجستگی توخالی | رطوبت پشت فیلم: زیرکار خشکنشده یا نم فعال دیوار | خشکی به لمس یعنی خشکی زیرکار | برجستگی را فشار دهید؛ اگر فرو رفت و صدای خالی داد رطوبت است. تا خشک شدن زیرکار و رفع منبع نم، ترمیم نکنید |
| شره، یعنی جاری شدن رنگ روی سطح قائم | بار زیاد روی غلتک یا قلممو، یا رقیقسازی بیش از حد | رنگ رقیقتر راحتتر پخش میشود | نقطهٔ شره را پس از خشک شدن کامل سنباده بزنید و همان پهنه را دوباره بزنید |
| رد غلتک و خط عمودی روی دیوار | خشک شدن لبهٔ تر پیش از رسیدن پهنهٔ بعدی | هرجا رنگ خورده باشد در نهایت یکدست درمیآید | خط را در نور مورب دنبال کنید؛ اگر منظم و به عرض غلتک باشد، لایهٔ دیگری روی کل دیوار و بدون توقف اجرا کنید |
| اختلاف بافت در حاشیهٔ سقف | خشک شدن نوار برشی پیش از رسیدن غلتک | هر ابزار یک بار دست گرفته میشود | همان دیوار را دوباره ببرید و بلافاصله غلتک بزنید |
| هالهٔ مات دور وصله | لبهٔ وصله محو نشده و تخلخل دو ناحیه فرق دارد | صافی زیر دست یعنی آمادگی سطح | لبه را سنباده بزنید تا شیب تدریجی پیدا کند، روی وصله آستر بزنید و رنگ را تکرار کنید |
| بازگشت لکهٔ کپک از زیر رنگ | منبع رطوبت رفع نشده و رشد زنده مانده است | رفتن رنگ کپک یعنی رفتن کپک | لکه را چند روز زیر نظر بگیرید؛ لکهٔ فعال بزرگ میشود. تا رفع منبع رطوبت، سطح را رنگ نکنید |
| پرز و ذرات چسبیده روی سطح | غلتک نشسته، سطح گردگیرینشده، یا جریان هوای بازچرخشی در حین کار | گرد سنباده فقط کثیفکاری است | ذرات را با سنبادهٔ ۲۴۰ تا ۴۰۰ بردارید، سطح را با پارچهٔ نمناک تمیز کنید و لایهٔ دیگری بزنید |
بعد از پایان کار: تهویه، بازگشت به فضا و دورهٔ عملآوری
رنگی که به دست نمیچسبد هنوز کارش تمام نشده است. فیلم رنگ ساعتها پس از اجرا خشک است و هفتهها پس از آن هنوز در حال سخت شدن؛ این دورهٔ سخت شدن «عملآوری» نام دارد و در تمام مدتش سطح از آنچه به نظر میرسد آسیبپذیرتر است.
دو تهویهٔ متفاوت در این کار وجود دارد و در بازار جابهجا گفته میشوند. جریان هوای بازچرخشی داخل اتاق، یعنی کولر، فن سقفی و هیتر بادی، در لحظهٔ باز بودن قوطی و تر بودن فیلم خاموش میماند، چون گردوغبار نشسته را بلند میکند و روی رنگ تر مینشاند. تبادل هوا با بیرون، یعنی پنجرهٔ باز و فن تخلیه، در تمام مدت کار و پس از آن برقرار میماند.
پس از پایان کار، حداکثر تهویه را دستکم ۷۲ ساعت ادامه دهید. برای رنگهای حلالپایه این بازه بلندتر است. کودک، فرد باردار و کسی که بیماری تنفسی دارد باید بازهٔ محافظهکارانهتری را رعایت کند، و در صورت تردید این تصمیم با پزشک گرفته میشود.
در دورهٔ عملآوری، که حدود ۲۸ روز طول میکشد، دیوار را نشویید، چیزی به آن نچسبانید و مبلمان را به آن تکیه ندهید. باوری که در این مرحله بیشترین آسیب را میزند این است که نچسبیدن رنگ به دست یعنی پایان کار.
مسیر یادگیری و مدرک
برای فعالیت حرفهای در این کار، یک مسیر رسمی وجود دارد. سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور استاندارد آموزش شغل «کارگر عمومی نقاش ساختمان» را تدوین و منتشر کرده است، و آزمون مهارت آن در دو بخش کتبی و عملی برگزار میشود.
سرفصلی که در بازار با عنوان برنامهٔ آموزشی نقاشی ساختمان دستبهدست میشود، فهرست تواناییهای استاندارد شغلی است و از هیچ آموزشگاهی بیرون نیامده. شرح تواناییهای استاندارد، درجهبندی مهارت، و آنچه کارت مهارت اجازه میدهد و آنچه نمیدهد، در استاندارد شغلی و آزمون مهارت نقاش ساختمان آمده است.
حالا میتوانید یک اتاق را از تشخیص وضعیت دیوار تا لایهٔ دوم اجرا کنید و درستی کار خودتان را بسنجید. آنچه پس از این بیش از هر چیز دیگری کار را خراب میکند، شتاب برای رسیدن به لایهٔ دوم است: لایهای که پیش از پایان حداقل فاصلهٔ بازرنگ اجرا شود، لایهٔ زیرین را نرم میکند و هفتهها بعد به شکل پوسته و اختلاف براقی برمیگردد و کل سطح را دوباره به کار میاندازد.